بيت المال

warning: Creating default object from empty value in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\taxonomy\taxonomy.pages.inc on line 33.

منابع مالي و معيارهاي تخصيص بودجه در دولت اسلامي

سال پنجم، شماره دوم، پياپي 10، بهار و تابستان 1393

محمدجمال خليليان اشكذري / دانشیار گروه اقتصاد مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره                                            mg_khalil41@yahoo.com

محمدهادي آزادي / دانشجوی دکترای دانشگاه عدالت               

دريافت: 12/12/1392 ـ پذيرش: 22/4/1393

چكيده

امروزه همه سياست‌ها، اهداف و برنامه‌هاي سالانه يك نظام حكومتي، در قالب بودجه نمايان و عملياتي مي‌شود. اين امر، اهميت تدوين معيارهاي شرعي و عقلايي تخصيص بهينه بودجه دولت اسلامي را يقيني مي‌كند. اين مقاله با استفاده از روش استنباط فقهي، به استخراج معيارهاي تخصيص منابع مالي در دولت اسلامي مي‌پردازد. بنا به فرضيه مقاله، تخصيص بودجه دولت اسلامي بايد بر اساس معيارهاي  نياز، كار، مصلحت، كارايي و عدالت صورت گيرد. يافته‌هاي مقاله نشان مي‌دهد كه تخصيص هريك از بودجه‌هاي جاري و عمراني، تابع معيارهاي خاص خود است. معيار تخصيص بودجه جاري، در بيشتر موارد كار و نياز است. بودجه عمراني نيز بايد بر اساس معيار نياز، كارايي و مصلحت تخصيص يابد. معيار عدالت نيز همچون چتري بر همه اقسام توزيع بيت المال و تخصيص بودجه سايه افكنده، رعايت آن شرط اصلي تخصيص بهينه آنها از ديدگاه اسلامي است. يكي از مسائل مهم در اين زمينه، اولويت‌بندي معيارها در صورت بروز تزاحم در تخصيص بودجه است.  در اين زمينه، مي‌توان به مواردي چون تقدم عدالت بر كارايي و اولويت مصالح اجتماعي بر مصالح فردي اشاره كرد.

كليد‌واژه‌ها: بيت المال، منابع مالي، مصارف بيت المال، بودجه دولت اسلامي، معيار تخصيص بودجه. 
طبقه بندي JEL: H61، H72، P4.

 

سال انتشار: 
5
شماره مجله: 
10
شماره صفحه: 
129

شيوه‌هاي تقسيم بيت‌المال در صدر اسلام

معرفت اقتصادی، سال اول، شماره دوم، بهار و تابستان 1389، ص 137 ـ 169

حامد منتظري مقدم*

چكيده:

در نگرش بنيادين اسلامي، چگونگي تقسيم بيت‌المال با عدالت، ارتباطي تنگاتنگ يافته و پيامدهاي مهم اقتصادي و اجتماعي دارد. نوشتار حاضر، با استفاده از روش تحليل تاريخي، به بررسي روش‌هاي تقسيم بيت‌المال در صدر اسلام پرداخته و ميان سه شيوه توزيع بيت المال در آن دوره تمايز قائل مي‌شود: شيوه تقسيم فوري و بالسّوية بيت‌المال از سوي پيامبر اعظم(ص)، خليفه اول و اميرمؤمنان علي(ع)؛ روش تقسيم سالانه و تفضيلي بيت المال از سوي خليفة‌ دوم و شيوة انباشتِ بيت‌المال و هزينه‌سازي دلبخواهي كه از سوي بيش‌تر زمامداران پسينِ دنياي اسلام مورد استفاده قرار گرفت. بر اساس شواهد تاريخي، عدول از شيوه تقسيم مساوي بيت المال موجب شكل گيري شكاف‌ طبقاتي در جامعه شد. بر اين اساس، علي‌رغم عدول زمامداران اسلامي از سيره پيامبر اعظم(ص) در تقسيم مساوي بيت المال‌، اين رويه همواره به عنوان رويه اي آرماني تلقي شده است.

كليد واژه‌ها: بيت المال، تاريخ اقتصادي اسلام، رسول اكرم(ص)، اميرمؤمنان علي(ع)، خلفاي سه‌گانه، تقسيم بالسّويه، تقسيم تفضيلي.

سال انتشار: 
1
شماره مجله: 
2
شماره صفحه: 
137
همزمانی محتوا