اقتصاد اسلامي

warning: Creating default object from empty value in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\taxonomy\taxonomy.pages.inc on line 33.

شاخص‌هاي ارزيابي تسهيل مبادلات در بازار اسلامي*

* برای مشاهده بهتر این مقاله، نسخه pdf آن را در پایین مقاله مشاهده فرمایید.

سال دوم، شماره دوم، پياپي چهارم، بهار و تابستان 1390، صفحه 127 ـ 152

Ma'rifat-i Eghtesadi, Vol.2. No.2, Spring & Summer 2011

محمدجمال خليليان اشكذري**

چكيده

بي‌شك، بازار اسلامي نقشي اساسي در تحقق پيشرفت و توسعه جامعة اسلامي ايفا مي‌كند. در اين چارچوب، ضرورت توجه به مشخصه‌هاي اين نهاد اجتماعي و همچنين شاخص‌هاي ارزيابي آن دو چندان مي‌شود. در كنار مشخصه‌هاي مختلف بازار اسلامي، سهولت و آسان بودن مبادلات، جايگاه ويژه‌اي دارد. هدف تحقيق حاضر آن است‌كه شاخص‌هاي اندازه‌گيري تسهيل مبادلات را در بازار اسلامي بررسي و تبيين كند. يافته‌هاي پژوهش كه به روش كتابخانه‌اي انجام شده، نشان مي‌دهد كه افزايش سرعت مبادلات، كاهش هزينه‌ها و كاهش درجه نااطميناني، سه معيار اساسي براي تحقق تسهيل مبادلات‌اند. با توجه به موارد ظهور و بروز اين مؤلفه‌ها در خارج مي‌توان ميزان وجود مبادلات آسان در بازار را با استفاده از شاخص‌هاي كمّي، چون شاخص رضايت فروشنده و مشتري، نظارت بر بازار، شفافيت بازار، مناسب بودن مكان مبادله، آگاهي و پايبندي به احكام مبادلات، آگاهي و پايبندي به آداب و اخلاق اسلامي، آگاهي و پايبندي به قوانين و مقرّرات مربوط به مبادلات، آگاهي و پايبندي به شيوه‌هاي فني و اقتصاديِ مبادلات، بازاريابي مناسب، كاهش فاصله بين توليد و مصرف و ساز و كارهاي ‌جديد به‌دست آورد و مبادلات را مورد سنجش قرار داد.

كليدواژه‌ها: تسهيل مبادلات، بازار اسلامي، شاخص، معيار.

طبقه‌بندي JEL: M, G14, D42, D4

سال انتشار: 
2
شماره مجله: 
4
شماره صفحه: 
127

شاخص تكريم مشتري در الگوي اسلامي ـ ايراني پيشرفت*

* برای مشاهده بهتر این مقاله، نسخه pdf آن را در پایین مقاله مشاهده فرمایید.

سال دوم، شماره دوم، پياپي چهارم، بهار و تابستان 1390، صفحه 153 ـ 177

Ma'rifat-i Eghtesadi, Vol.2. No.2, Spring & Summer 2011

نعمت‌الله پناهي بروجردي**

چكيده

در دهه‌هاي اخير، كشورهاي مختلفي به تدوين و اندازه‌گيري شاخص رضايت مشتري به عنوان متغير اقتصادي مهمي در سطح خرد و كلان، اقدام كرده‌اند. شاخص‌هاي پيشنهادي رضايت مشتري در چارچوب اقتصاد متعارف و الگوي توسعه غربي مطرح شده‌اند كه در آن، هدف از توجه به رضايت مشتريان، كسب سود بيشترتوسط عرضه‌كننده است. از آنجا كه در بينش اسلامي هدف از جلب رضايت مشتري كسب رضاي الهي است، شاخص رضايت مشتري شكل ديگري به خود مي‌گيرد. در اين تحقيق با استفاده از روش تحليلي، اين فرضيه، مطرح مي‌شود كه بر اساس آموزه‌هاي اسلامي مي‌توان مفهوم تكريم مشتري را كه فراتر از رضايت مشتري است، مطرح كرد. بر اساس يافته‌هاي اين پژوهش، ميزان تكريم مشتري را مي‌توان با استفاده از شاخص پيشنهادي تكريم مشتري اندازه‌گيري كرد. اين شاخص با توجه به عوامل مؤثر در تكريم، همچون ميزان رعايت ضوابط شرعي و اكتفا به سود حداقل و همچنين نشانه‌هاي وجودي آن، مانند ميزان وفاداري مشتريان، و مقدار شكايت‌ها تدوين شده است.

كليدواژه‌ها: رضايت مشتري،تكريم مشتري، منافع،عملكرد عرضه كننده و تجربه مشتري.

طبقه‌بندي JEL: C43, D42, D4, M


سال انتشار: 
2
شماره مجله: 
4
شماره صفحه: 
153

آزمون بسندگي زكات و خمس در تأمين حدّاقلّ معيشت خانوارهاي نيازمند در اقتصاد ايران طي سال‌هاي 1380 تا 1387

، سال دوم، شماره اول، پياپي سوم، پاييز و زمستان 1389، صفحه 5 ـ 34

Ma'rifat-i Eghtesadi, Vol.2. No.1, Fall & Winter 2010-11

محمّدمهدي عسكري* / عبدالمحمد كاشيان**

چكيده

بر اساس تصريح آيات قرآن كريم و روايات ائمة اطهار(ع) زكات و خمس به طور عمده براي رفع فقر و تأمين حدّاقل‌هاي معيشتي خانوارهاي نيازمند وضع شده‌اند. بنابر روايات، زكات تعيين شده براي رفع فقر كفايت مي‌كند و اگر چنين نبود، خداوند بر مقدار آن مي‌افزود. با توجه به شبهه‌هاي موجود در زمينة اندك بودن ميزان زكات بالقوّه و عدم كفايت آن براي رفع فقر، اين سؤال مطرح مي‌شود كه آيا فتواي فقهاي شيعه مبني بر انحصار زكات در موارد نه‌گانه، با فلسفة اصلي وضع زكات يعني رفع فقر سازگار است؟ در اين تحقيق به منظور بررسي فرضية «كفايت زكات با فرض انحصار آن در موارد نه‌گانه»، با استفاده از روش تحليل آماري، به محاسبة ظرفيت بالقوّة زكات، ‌زكات فطره، و خمس در اقتصاد ايران مي‌پردازيم و پس از تبيين حدّاقلّ معيشت از نظر اسلام، منابع لازم را براي رفع فقر در جامعة ايران برآورد مي‌كنيم. نتايج اين بررسي نشان مي‌دهد كه در سال‌هاي اخير، درآمدهاي خمس و زكات آن‌قدر زياد بوده كه براي رفع فقر در جامعه كفايت مي‌كرده است. اين تحقيق به طور ضمني نشان مي‌دهد كه فتواي فقهاي شيعه مبني بر انحصار زكات در موارد نه‌گانه، از نظر تجربي، منافاتي با فلسفة اصلي وضع زكات ندارد.

كليد واژه‌ها: ‌زكات، خمس، رفع فقر، اقتصاد ايران، حدّاقلّ معيشت.

طبقه‌بندي JEL: 27 H.

سال انتشار: 
2
شماره مجله: 
3
شماره صفحه: 
5

ويژگي‌هاي بازار اسلامي در نظريه و عمل

، سال دوم، شماره اول، پياپي سوم، پاييز و زمستان 1389، صفحه 93 ـ 118

Ma'rifat-i Eghtesadi, Vol.2. No.1, Fall & Winter 2010-11

سيدمحمّدكاظم رجايي*

چكيده

تحليل ويژگي‌ها و كاركردهاي بازار اسلامي يكي از مباحث مهمّ اقتصاد اسلامي است كه كمتر بدان پرداخته شده است. در مقالة حاضر، با استفاده از روش توصيفي ـ تحليلي به بررسي ويژگي‌هاي بازار اسلامي در نظريه و عمل مي‌پردازيم. فرضية اصلي مقالة ما اين است كه بازار اسلامي را مي‌توان با ويژگي‌هاي شفّافيت، تطابق با شرع، حاكميت اخلاق اسلامي، و هدايت و نظارت دولتْ بازشناسي، و جلوه‌هايي از تحقّق اين ويژگي‌ها را در سابقة تمدّني آن مشاهده كرد. شفّافيت در بازار اسلامي، از طرفي، متأثّر از فضاي فيزيكي بازار اسلامي است كه ياد خدا و ترس از روز قيامت را تقويت مي‌كند؛ و از طرف ديگر، ناشي از انگيزه‌هاي قوي و الهيِ عاملان اقتصادي براي پرهيز از پنهان‌كاري اطلاعاتي است. كاهش قيمت، تسهيل مبادلات، افزايش اضافه رفاه مصرف‌كننده، اضافه ارزش توليدكننده، و سرانجام افزايش كارايي بازار، از نتايج اين «شفّافيت قوي» است. در کنار نظارت رسمی دولت، حضور و ارتباط موثر حوزه‌هاي علميه و مساجد در بازار شکل گرفته در تمدن اسلامی تاثیری شگرف بر رعایت موازین شرع و اخلاق اسلامی در بازار داشته است. اين نهادهاي اسلامي با دمیدن روح تقوی در بازار، موجب از بین رفتن زمينه‌هاي فساد مالي و بروز آثار تربیتی اهتمام به لقمه حلال مي شوند.

كليد واژه‌ها بازار، ويژگي‌هاي بازار، بازار در تمدّن اسلامي، شفّافيت، دخالت دولت.

طبقه‌بنديJEL: D41، D80.

سال انتشار: 
2
شماره مجله: 
3
شماره صفحه: 
93

مبا‌ني مصرف جامعه اسلامي و راهكارهاي اصلاح آن

، سال دوم، شماره دوم، بهار و تابستان 1389، ص 73 ـ 94

محمد جمال خليليان اشكذري*

چكيده

در نگرش اسلامي، ارتباطي وثيق ميان مباني نظري و عملي مصرف در جامعه اسلامي، وجود دارد. مباني نظري مصرف، رويكرد كلي اسلام به مصرف را معين مي‌كند. اين جهت‌گيري، موجب شكل‌گيري مباني عملي مصرف به عنوان اصول عملي حاكم بر مصرف در جامعه اسلامي مي‌شود. در اين نوشتار، با استفاده از روش تحليلي، مباني نظري و عملي مصرف در جامعه اسلامي بررسي شده و با تطبيق بحث بر وضعيت مصرف در ايران راهكارهاي عملياتي براي حركت در جهت تأمين مباني عملي مصرف در جامعه اسلامي ارائه مي‌شود. فرضيه اصلي تحقيق آن است كه تحقق مباني عملي مصرف در ايران نيازمند استفاده از مجموعه‌اي از راهكارهاي فرهنگي و اقتصادي است. مقاله حاضر، پس از بيان مباني نظري و عملي بحث، ارتقاي آموزش عمومي و جهت دهي رسانه‌ها، معرفي اسوه‌هاي برتر، اصلاح نظام قيمت‌ها وداشتن الگو و برنامه مناسب را به عنوان چهار راهكار مهم براي اصلاح الگوي مصرف جامعه مطرح كرده است.

كليد واژه‌ها: مصرف، مباني نظري، مباني عملي و راهكارهاي اصلاح الگوي مصرف.

سال انتشار: 
1
شماره مجله: 
2
شماره صفحه: 
73

شيوه‌هاي تقسيم بيت‌المال در صدر اسلام

معرفت اقتصادی، سال اول، شماره دوم، بهار و تابستان 1389، ص 137 ـ 169

حامد منتظري مقدم*

چكيده:

در نگرش بنيادين اسلامي، چگونگي تقسيم بيت‌المال با عدالت، ارتباطي تنگاتنگ يافته و پيامدهاي مهم اقتصادي و اجتماعي دارد. نوشتار حاضر، با استفاده از روش تحليل تاريخي، به بررسي روش‌هاي تقسيم بيت‌المال در صدر اسلام پرداخته و ميان سه شيوه توزيع بيت المال در آن دوره تمايز قائل مي‌شود: شيوه تقسيم فوري و بالسّوية بيت‌المال از سوي پيامبر اعظم(ص)، خليفه اول و اميرمؤمنان علي(ع)؛ روش تقسيم سالانه و تفضيلي بيت المال از سوي خليفة‌ دوم و شيوة انباشتِ بيت‌المال و هزينه‌سازي دلبخواهي كه از سوي بيش‌تر زمامداران پسينِ دنياي اسلام مورد استفاده قرار گرفت. بر اساس شواهد تاريخي، عدول از شيوه تقسيم مساوي بيت المال موجب شكل گيري شكاف‌ طبقاتي در جامعه شد. بر اين اساس، علي‌رغم عدول زمامداران اسلامي از سيره پيامبر اعظم(ص) در تقسيم مساوي بيت المال‌، اين رويه همواره به عنوان رويه اي آرماني تلقي شده است.

كليد واژه‌ها: بيت المال، تاريخ اقتصادي اسلام، رسول اكرم(ص)، اميرمؤمنان علي(ع)، خلفاي سه‌گانه، تقسيم بالسّويه، تقسيم تفضيلي.

سال انتشار: 
1
شماره مجله: 
2
شماره صفحه: 
137

ناهنجاري فرهنگي- اقتصادي درآمد مالياتي كشور و راه‌حل‌‌ها با رويكرد آموزه‌هاي اسلامي

، سال اول، شماره دوم، بهار و تابستان 1389، ص 95 ـ 108

حسن آقانظري*

چكيده

بي‌ترديد به هنجار شدن ماليات ستاني در هر جامعه‌اي به شكل گيري زيرساخت‌هاي مناسب آن، به ويژه زمينه‌هاي فرهنگي وابسته است. نوشتار حاضر، با به كار گيري روش تحليلي و استناد به پژوهش ميداني در مورد فرهنگ مالياتي در ميان پزشكان شمال شهر تهران، به بررسي مشكل ناهنجاري فرهنگ مالياتي در ايران مي‌پردازد. بر ‌اين اساس، ناهنجاري فرهنگ مالياتي، يكي از دلايل عدم تمكين مالياتي در جامعه‌ايران است.‌اين مشكل ريشه در گذشته تاريخ جامعه‌ايران و لايه‌هاي اجتماعي دارد. فرضيه اصلي مقاله اين است كه راه‌حل اين مشكل صرفاً اطلاع رساني و رشد آگاهي عمومي‌نسبت به نقش ماليات در جامعه نيست. وضع قوانين مالياتي، كه منشأ الزام قانوني‌اند، نيز چندان موثر نيست؛ زيرا اين قوانين توان تشريع حق مالي به عنوان يك حق برخاسته از آموزه‌هاي ديني را ندارند. در مقابل، ارائه مبناي فقهي ماليات مي‌تواند به ايجاد فرهنگ مالياتي كمك كند. در اين راستا، بايد اين باور در مردم ايجاد شود كه ماليات «حق مالي» دولت اسلامي‌است. با توجه به جهت‌گيري‌هاي كلي حاكم بر ماليات‌هاي ثابت اسلامي، گسترش پاية مالياتي و تعيين نرخ مناسب آن را مي‌توان راهكاري براي تأمين زيرساخت اقتصادي نظام مالياتي دانست.

كليد واژه‌ها: فرهنگ مالياتي، تمكين مالياتي، ناهنجاري فرهنگي، حق مالي، ماليات ستاني، نرخ مالياتي، پايه مالياتي

سال انتشار: 
1
شماره مجله: 
2
شماره صفحه: 
95
همزمانی محتوا