TY  - JOUR
    ID  - 5000474
    TI  - خلق اعتبار بانک‌های تجاری در اقتصاد ایران: تحلیل فقهی-اقتصادی و راهکارهای تقنینی کنترل
    JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
    JA  - 15
    LA  - fa
    SN  - 2042-2322
        AU  - safa, Ahmadreza
      AD  - دکتری - اقتصاد
        Y1  - 2026
    PY  - 2026
    VL  - 17
    IS  - 2
    SP  - 
    EP  - 
  KW  - خلق پول بانکی
KW  - اکل مال به باطل
KW  - لاضرر
KW  - عدالت اجتماعی
KW  - حاکمیت پولی بانک مرکزی
KW  - اقتصاد ایران
    DO  - 10.22034/marefateeqtesadi.2026.5000474
    AB  - خلق پول بانک‌های تجاری، به دلیل رابطه مستقیم با تورم و پیامدهای توزیعی آن، یکی از چالش‌های اساسی نظام پولی ایران میباشد. پژوهش با روش تحلیلی-توصیفی در چارچوب رویکردی تلفیقی(فقهی-اقتصادی)، ابتدا سازوکارهای خلق پول بانکی را بررسی می‌کند؛ سپس با استناد به آمار بانک مرکزی و مرکز آمار ایران (۱۳۸۰-۱۴۰۴)، روند نقدینگی، تورم و نسبت نقدینگی به تولید را تحلیل می‌نماید.
در بخش فقهی، با روش اجتهادی-استنباطی، حکم شرعی خلق پول بانک‌های تجاری بر اساس شش قاعده فقهی (اکل مال به باطل، غرر، لاضرر، تدلیس، اتلاف، و حرمت ظلم) استخراج می‌گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد خلق پول بانک تجاری با هر یک از این قواعد در تعارض است که برای ممنوعیت شرعی آن کفایت می‌کند. در بخش تقنینی، با روش تحلیل تطبیقی-تقنینی، خلأهای قانونی در قوانین پولی و بانکی شناسایی شد. در نهایت، با روش استنتاجی-تجویزی، الگوی پیشنهادی حاکمیت پولی و سه ماده قانونی برای کنترل خلق پول بانکی ارائه گردید: انحصار مدیریت خلق در بانک مرکزی مشروط به نیاز بخش واقعی اقتصاد، عدم اضرار به ثروت مردم، و توزیع منافع در راستای مصالح عمومی؛ تحدید نرخ رشد نقدینگی به سقف رشد اقتصادی و الزام بانک‌ها به ذخیره قانونی با تعیین جریمه‌های بازدارنده.
    UR  - https://marefateeqtesadi.nashriyat.ir/node/5000474
    L1  -     ER  -