مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 08 10 تحلیل انسان‌شناختی نظریه پیشرفت در منظومه فکری شهید صدر: بازسازی ساختاری ایده انسان خلیفه 5002972 FA امید ایزانلو دکتری - اقتصاد- موسسه امام خمینی(ره) 0009-0004-5498-4321 امان الله فصیحی Journal Article 2025 10 26 این پژوهش با هدف بازاندیشی در مبانی انسان‌شناختی پیشرفت، به تحلیل نظریه پیشرفت در منظومه فکری شهید سید محمدباقر صدر می‌پردازد. در برابر الگوهای معاصر که با وجود دستاوردهای مادی، به بحران‌های اخلاقی و معنایی انجامیده‌اند، شهید صدر الگویی جامع‌نگر و خوداصلاح‌گر ارائه می‌کند که بر تعامل پویای دو محور «خلافت» (عاملیت انسان) و «شهادت» (هدایت الهی) استوار است. با روش «بازسازی ساختاری» و تحلیل متون بنیادین او، مقاله نشان می‌دهد نظریه صدر نه صرفاً نقدی بر مدرنیته، بلکه طرحی نظام‌مند برای «مهندسی تمدنی» است. در این الگو، «المثل الأعلی» به‌مثابه آرمان نامتناهی، نیروی محرکه حرکت را فراهم می‌کند؛ «عاملیت انسانی» موتور پویایی جامعه است؛ و «هدایت الهی» نقش سامانه بازخورد و اصلاح مستمر را ایفا می‌نماید. حاصل این تعامل، الگوی پیشرفت «مارپیچی ـ تکاملی» است که جامعه را از دو خطر پیشرفت کور و رکود معنوی مصون می‌دارد. نوآوری شهید صدر در طراحی نظامی است که از درون قابلیت اصلاح دارد و با پیوند عقلانیت انسانی و هدایت الهی، بدیلی ساختاری برای الگوهای تک‌بعدی توسعه غربی فراهم می‌آورد؛ الگویی که توان پاسخ‌گویی به چالش‌های تمدنی و اخلاقی عصر جدید را دارد.