مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت اقتصاداسلامی 2042-2322 17 1 2026 03 06 نقش متقابل دولت و مردم در حکمرانی اسلامی؛ الگوی «مَعیَّت» (نمونة موردی مکانیسم بازار) * 33 53 5003300 10.22034/marefateeqtesadi.2026.5003300 FA سیدمحمدکاظم رجائی رامشه استاد - گروه اقتصاد مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0002-3275-9439 Journal Article 2025 12 30 Conventional economic models often define the relationship between the state and the people based on the opposition or separation of duties. This research seeks to answer the question of what is the Islamic model of this relationship based on and what consequences does it have in the division of duties? Using a descriptive-analytical method and citing the sources of the Holy Quran, narrations, and textual analysis, this research explores the concepts of “wilayah” and “ma’iyat” (companionship). The findings show that in the Islamic intellectual system, the relationship between the state (meaning the guardian and the Imam) and the people is a two-way, intertwined relationship based on “wilayah” that originates from the concept of divine guardianship. This relationship goes beyond opposition and reaches the concept of "subordination"; in such a way that the state and the people seem to be "one unit" and have common duties in establishing the religion. The cornerstone of this unified model is "monotheistic education". The more successful the society is in this matter, the more successful the degree of "subordination" of the people with the state in carrying out its duties will be, the more the number of government agents will be, and the government will be more agile and its work will be easier for it. On the other hand, the more the monotheistic education is neglected, the state will remain and the duties will remain, and the state without the people will gradually lead to disobedience and submission, and finally to dictatorship or dissolution. This theory helps to solve the long-standing challenge of state intervention or non-intervention in the market mechanism and, as a result, the distribution of income and wealth, and economic growth and progress. الگوهای متعارف اقتصادی غالباً رابطة دولت و مردم را بر اساس تقابل یا تفکیک وظایف تعریف می‌کنند. این پژوهش درصدد پاسخ به این پرسش است که الگوی اسلامی این رابطه بر چه پایه‌ای استوار است و چه پیامدهایی در تقسیم وظایف دارد؟ این پژوهش با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به منابع قرآن کریم و روایات و تحلیل متنی، به واکاوی مفهومی «ولایت» و «مَعیَّت» (همراهی) می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که در منظومة فکری اسلامی، رابطة دولت (به معنای ولیّ و امام) و مردم، یک رابطة دوسویه، درهم‌تنیده و مبتنی‌بر «ولایت» است که از سنخ ولایت الهی نشئت می‌گیرد. این رابطه از تقابل عبور کرده و به مفهوم «معیت» می‌رسد؛ به‌گونه‌ای‌که دولت و مردم گویا «یک واحدند» و وظایف مشترکی در اقامة دین بر عهده دارند. سنگ بنای این الگوی واحد، «تربیت توحیدی» است. هرچه جامعه در این امر موفق‌تر عمل کند، درجة «معیت» مردم با دولت در اجرای وظایف افزایش یافته، تعداد کارگزاران دولت بیشتر و دولت چابک‌تر و کار برای او ساده‌تر خواهد شد. در مقابل، هرچه در امر تربیت توحیدی کوتاهی شود، دولت می‌ماند و وظایف برجای‌مانده و دولت بدون مردم، آرام‌آرام به عدم تمکین و تمکن و سرانجام به دیکتاتوری یا انحلال می‌انجامد. این نظریه، به حل چالش دیرینة دخالت یا عدم دخالت دولت در مکانیسم بازار و درنتیجه توزیع درآمد و ثروت و رشد و پیشرفت اقتصادی کمک می‌کند. https://marefateeqtesadi.nashriyat.ir/sites/marefateeqtesadi.nashriyat.ir/files/article-files/5003300-1788331664.pdf