مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت اقتصاداسلامی 2042-2322 17 1 2026 03 06 بررسی دلالت آیۀ نفی سبیل بر نفی احکام مستلزم غلبۀ کفار بر مسلمانان با تأکید بر نقد اشکالات شیخ انصاری و علامه طباطبائی 5003605 10.22034/marefateeqtesadi.2026.5003605 FA سید علی صداقت 0000-0002-9944-5119 مصطفی کاظمی نجف آبادی استادیار - پژوهشگاه حوزه و دانشگاه 0000-0003-2271-2714 غلامعلی معصومی نیا دانشیار - دانشگاه خوارزمی 0000-0002-8544-6524 Journal Article 2026 02 02 The history of Muslim relations with non-Muslims has always witnessed periods of widespread oppression and domination, the legitimacy of which has in many cases been confirmed through the conclusion of contracts signed by some Muslim rulers. This is while in Shiite jurisprudence, there is a rule called the “rule of negation of the path”, according to which there is no ruling in the Sharia regarding the dominance and domination of the infidels over Muslims, including the ruling on the validity of such contracts; a rule whose main reason is the Quranic verse “Allah will not make for the infidels a way over the believers”, which is known as the verse of “negation of the path”. However, the implication of this noble verse by Sheikh Ansari and Allama Tabataba’i – as two of the most prominent Shiite jurisprudential and exegetical figures – has encountered a total of five important problems that could weaken the theoretical basis of the rule of negation of the path: The aim of this research is to examine the validity of these objections and assess their ability to be answered. This study was conducted using an analytical-critical method and using narrational and jurisprudential sources. The findings of the research show that none of these objections affect the meaning of the verse and this verse remains a valid proof in proving the negation of any ruling involving the dominance of the infidels over the Muslims. Accordingly, the verse of negation of the mustache is the ruling on the primary evidence whose application can be the source of such a ruling. تاریخ گواه ظلم و سلطه‌جویی گسترده بوده است که در بسیاری موارد، مشروعیت آن از طریق انعقاد قراردادهایی تأیید شده است. این در حالی است که در فقه شیعی، «قاعدة نفی سبیل» وجود دارد که بر اساس آن، هیچ حکم مشتمل بر غلبه و تسلط کفار بر مسلمانان ـ از جمله حکم به صحت این¬گونه از قراردادها ـ در شریعت وجود ندارد؛ قاعده¬ای که اصلی¬ترین دلیل آن، فراز قرآنی «لن یجعل الله للکافرین علی المؤمنین سبیلا» می¬باشد که به «آیة نفی سبیل» مشهور است. اما دلالت این آیة شریفه از طرف شیخ انصاری و علامه طباطبایی با پنج اشکال مهم مواجه شده که می¬تواند مبنای نظری قاعده نفی سبیل را تضعیف ‌نماید؛ هدف این پژوهش، بررسی میزان اعتبار این اشکالات و ارزیابی قابلیت پاسخ‌گویی به آنهاست. این مطالعه با روش تحلیلی-انتقادی و با بهره‌گیری از منابع نقلی و فقهی انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که هیچ‌یک از این اشکالات، خدشه‌ای بر دلالت آیه وارد نمی‌کند و این آیه همچنان به‌عنوان دلیلی معتبر در اثبات نفی هرگونه حکم مشتمل بر تسلط کفار بر مسلمانان باقی می‌ماند. بر این اساس، آیه نفی سبیل، حاکم بر ادله اولیه‌ای است که اطلاق آنها می‌تواند منشأ چنین حکمی باشد.