مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت اقتصاداسلامی 2042-2322 17 1 2026 03 06 آیة نفی سبیل و رهیافت‌های آن برای اقتصاد اسلامی: بازخوانی انتقادی اشکالات شیخ انصاری و علامه طباطبائی 5003605 10.22034/marefateeqtesadi.2026.5003605 FA سید علی صداقت 0000-0002-9944-5119 مصطفی کاظمی نجف آبادی استادیار - پژوهشگاه حوزه و دانشگاه 0000-0003-2271-2714 غلامعلی معصومی نیا دانشیار - دانشگاه خوارزمی 0000-0002-8544-6524 Journal Article 2026 02 02 The history of Muslim relations with non-Muslims has always witnessed periods of widespread oppression and domination, the legitimacy of which has in many cases been confirmed through the conclusion of contracts signed by some Muslim rulers. This is while in Shiite jurisprudence, there is a rule called the “rule of negation of the path”, according to which there is no ruling in the Sharia regarding the dominance and domination of the infidels over Muslims, including the ruling on the validity of such contracts; a rule whose main reason is the Quranic verse “Allah will not make for the infidels a way over the believers”, which is known as the verse of “negation of the path”. However, the implication of this noble verse by Sheikh Ansari and Allama Tabataba’i – as two of the most prominent Shiite jurisprudential and exegetical figures – has encountered a total of five important problems that could weaken the theoretical basis of the rule of negation of the path: The aim of this research is to examine the validity of these objections and assess their ability to be answered. This study was conducted using an analytical-critical method and using narrational and jurisprudential sources. The findings of the research show that none of these objections affect the meaning of the verse and this verse remains a valid proof in proving the negation of any ruling involving the dominance of the infidels over the Muslims. Accordingly, the verse of negation of the mustache is the ruling on the primary evidence whose application can be the source of such a ruling. قاعدة نفی سبیل، از قواعد اساسی فقه شیعه با مضمون «نفی هرگونه حکم مشتمل بر غلبة نامسلمانان بر مسلمانان» بوده، در عرصه‌‌های گوناگون روابط بین‌الملل ـ از جمله روابط اقتصادی ـ از کاربست‌‌های بسیاری برخوردار است و می‌‌تواند مبنای نظری محکمی برای سیاست‌‌های اقتصاد مقاومتی باشد. بر این اساس، رهیافت‌‌های اقتصادی این قاعده از جمله «لزوم رفع دلارمحوری» از اقتصاد کشور و نیز «لزوم خودکفایی در کالاهای اساسی و استراتژیک» نه صرفاً یک سیاست اقتصادی، بلکه یک الزام فقهی تلقی می‌‌گردد و نظریة «مزیت نسبی ریکاردو» اگرچه به‌طور مطلق رد نمی‌‌شود، اما «خودکفایی هدفمند در کالاهای حیاتی» مورد تأکید قرار می‌‌گیرد. اما آنچه می‌‌تواند مبنای نظری این قاعده را تضعیف ‌نماید، اشکالات پنج‌‌گانه‌‌ای است که از سوی شیخ انصاری و علامه طباطبائی به دلالت آیة «لن یجعل الله للکافرین علی المؤمنین سبیلاً» به‌عنوان اصلی‌‌ترین دلیل این قاعده مطرح شده است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی ـ انتقادی و با بهره‌گیری از منابع نقلی و فقهی، نشان می‌دهد که هیچ‌یک از این اشکالات وارد نبوده، آیة نفی سبیل دلیلی معتبر و حاکم بر همة ادلة اولیه‌‌ای است که غلبه و تسلط کفار بر مسلمانان را در پی دارند.