مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت اقتصاداسلامی 2042-2322 17 2 2026 09 06 راهکارهای فقهی تصحیح شرط تضمین سود در مضاربه؛ واکاوی و نقد 5003921 10.22034/marefateeqtesadi.2026.5003921 FA حسن نژادشیر 0009-0000-0067-7765 Journal Article 2026 05 23 **Research Question:** Can the jurisprudential solutions proposed for validating the guarantee clause (*Shart al-Daman*) in *Mudarabah* contracts be extended to the profit guarantee clause (*Shart al-Ribh*)? **Hypothesis:** The four main solutions (result clause, compensation clause, agent's gift of a specified share, and transfer of loss clause) are incapable of legitimizing the profit guarantee clause due to its substantive differences from the guarantee clause and its fundamental return to *ribā* (usury). **Method:** This study employs a descriptive-analytical method with library-based data collection. It first explicates each of the four solutions in their original context (the guarantee clause) and then systematically assesses their applicability to the profit guarantee clause from the perspectives of contractual requirements, Sharīʿah evidence, and textual sources on usury stratagems (*ḥiyal al-ribā*). **Research Gap:** The issue of the profit guarantee clause has not been independently addressed in jurisprudential literature; consequently, solutions for its validation have not been examined. This study fills this gap by systematically applying the solutions of the guarantee clause to the profit guarantee clause. **Findings:** The results indicate that the result clause is invalid due to the agent's indebtedness without actual loss of property; the compensation clause fails because it equates "compensation for lost profit" with "profit guarantee"; the agent's gift of a specified share creates coercive pressure on the agent in profitable scenarios; and the transfer of loss clause is inapplicable because it can equally be applied to usurious transactions. **Conclusion:** The profit guarantee clause in *Mudarabah* is void, and the four solutions merely constitute a change of form to circumvent the prohibition of *ribā*. در پاسخ به این پرسش که آیا راهکارهای فقهیِ تصحیح شرط ضمان در مضاربه، قابلیت تسرّی به شرط ربح را دارند، این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و گردآوری کتابخانه‌ای، برای نخستین‌بار چهار راهکار شناخته‌شده را به‌طور نظام‌مند بر شرط تضمین سود تطبیق می‌دهد. فرضیه آن است که این راهکارها (شرط نتیجه، شرط تدارک خسارت، هبه حصه معینه و انتقال خسارت) به‌دلیل تفاوت ماهوی با شرط ضمان و بازگشت روحی به ربا، قادر به تصحیح شرعی شرط ربح نیستند. این مسئله با خلأ پژوهشی مهمی روبه‌روست، چه اینکه شرط تضمین سود تاکنون به‌صورت مستقل در فقه بررسی نشده است. یافته‌ها نشان می‌دهد شرط نتیجه به‌دلیل اشتغال ذمه عامل بدون تحقق تلف مال، و شرط تدارک خسارت با یکسان‌انگاری «جبران عدم‌النفع» و «تضمین سود» مردودند. شرطیت هبه نیز تعهدی فشارآور بر عامل در فرض سودآوری ایجاد می‌کند و با مقتضای عقد سازگار نیست. شرط انتقال خسارت هم قابلیت انطباق بر عمل حرام ربا را دارد. نتیجه آنکه شرط تضمین سود در مضاربه باطل است و راهکارهای چهارگانه، صرفاً تغییر عنوان برای فرار از حکم ربا محسوب می‌شوند و نهایتاً نیازمند تأملات نوین نظری در این زمینه هستیم.