مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت اقتصاداسلامی 2042-2322 17 2 2026 09 06 بررسی انتقادی استقلال بانک مرکزی با رویکرد فرانظری مقایسه دیدگاه‌های اقتصاد نئولیبرالی و اسلامی 5003992 10.22034/marefateeqtesadi.2026.5003992 FA محسن خلیلی تیرتاشی دانشجوی دکتری - مؤسسه امام خمینی(ره) 0009-0008-1004-1494 محمدجواد محقق نیا استادیار Journal Article 2026 06 27 در ادبیات اقتصادی متعارف، الگوی استقلال بانک مرکزی به‌عنوان الگوی بهینه حکمرانی پولی مطرح می‌شود. این پژوهش با به‌کارگیری روش فرانظریه، به منظور بررسی سازگاری این الگو با آموزه های اقتصاد اسلامی، مبانی فلسفی و نظام هنجاری الگوی استقلال بانک مرکزی را با مبانی اقتصاد اسلامی مقایسه می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که این الگو ، برخاسته از مبانی فلسفی و ارزش‌های هنجاری نئولیبرالی است که با اصول و ساختار فکری اقتصاد اسلامی، به‌ویژه نگاه توحیدی و عدالت‌محور آن، ناسازگار است. بدین‌سان، استفاده از این الگو در نظام اقتصاد اسلامی امکان‌پذیر نیست. بر اساس یافته‌های پژوهش، در اقتصاد اسلامی، بانک مرکزی به‌عنوان نهادی وابسته به دولت اسلامی، مسئولیت تحقق اهداف چندبُعدی اقتصادی، اخلاقی و اجتماعی اقتصاد اسلامی را در نظام پولی بر عهده دارد. اهداف اصلی بانک مرکزی در اقتصاد اسلامی علاوه بر حفظ ثبات قیمت‌ها شامل رشد و پیشرفت اقتصادی، تحقق عدالت اجتماعی و نظارت بر رعایت احکام اسلامی در نظام پولی نیز می‌شود.