Given the Islamic and justice-oriented thought that dominates Iranian society, the application of distributed ledger technology in the country requires a local and forward-looking policy framework to harness the opportunities, harms, and potential risks. This article seeks to develop such a framework using a descriptive-analytical method. Analyzing the nature of distributed ledger technology, its opportunities, and threats, examining the regulatory experiences of other countries in the field of this technology, and diagnosing the country’s economy’s encounter with emerging financial institutions can help provide a policy framework in this regard. Based on the research findings, the policy framework for distributed ledger technology in the Islamic Republic of Iran should be developed by combining “global experience”, “domestic pathology” and “jurisprudential principles”. In this regard, the most important guiding and operational policies proposed in this regard are: 1. Rapid, transparent and interactive legislation; 2. Establishing a specialized and authoritative supervisory body; 3. Formalizing and supporting cryptoassets within the framework of regulations; 4. Abolishing taxation of unauthorized cryptoassets and prohibiting their governmental support; 5. Pursuing technology diplomacy; 6. The need for the public to benefit from the opportunities of this technology; 7. Separating research and development regulations from commercial activity.
Title :چارچوب سیاستگذاری فناوری دفتر کل توزیعشده در جمهوری اسلامی ایران*
Abstract:
با توجه به اندیشة اسلامی و عدالتگرای حاکم بر جامعة ایرانی، بهکارگیری فناوری دفتر کل توزیعشده در کشور نیازمند چارچوب سیاستی بومی و آیندهنگر است تا ضمن بهرهگیری از فرصتها، آسیبها و مخاطرات احتمالی مهار شوند. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی در پی تدوین چنین چارچوبی است. تحلیل ماهیت فناوری دفتر کل توزیعشده، فرصتها و تهدیدهای آن، بررسی تجارب تنظیمگری دیگر کشورها در عرصة این فناوری و آسیبشناسی مواجهه اقتصاد کشور با نهادهای مالی نوظهور میتواند به ارائۀ چارچوب سیاستگذاری در این زمینه کمک کند. بر اساس یافتههای پژوهش، چارچوب سیاستگذاری فناوری دفتر کل توزیع شده در جمهوری اسلامی ایران باید با تلفیق «تجربۀ جهانی»، «آسیبشناسی داخلی» و «اصول فقهی» صورت گیرد. در این راستا، مهمترین سیاستهای راهنما و عملیاتی پیشنهادی در این زمینه عبارتاند از: ۱. تقنین سریع، شفاف و تعاملی؛ ۲. ایجاد نهاد ناظر متخصص و مقتدر؛ ۳. رسمیتبخشی و حمایت از رمزداراییها در چارچوب ضوابط؛ 4. الغای مالیت رمزداراییهای غیرمجاز و ممنوعیت پشتیبانی حاکمیتی از آنها؛ 5. پیگیری دیپلماسی فناوری؛ 6. لزوم بهرهگیری عموم از فرصتهای این فناوری؛ 7. تفکیک مقررات تحقیق و توسعه از فعالیت تجاری.
آخوند خراسانی، محمدکاظم (۱۴۰۹ق). کفایة الأصول. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
ابراهیمی، سعید (1404). الگوی تأمین مالی اسلامی مبتنیبر فناوری دفتر کل توزیعشده. رسالة دکتری علوم اقتصادی گرایش اقتصاد مالی. مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
ابن ادریس حلی، محمد بن احمد (۱۴۱۷ق). السرائر. قم: اسلامی.
احمدی موسوی، سیدمحمد و یزدانپناه، مهدی (۱۴۰۲). ارائه و تحلیل شبکة مضامین چالشها و راهکارهای پیادهسازی نظارت شرعی در بازار سرمایة ایران. مدیریت پویا و تحلیل کسبوکار، ۴، 197ـ207.
ازهری، محمد بن احمد (۱۴۲۱ق). تهذیب اللغة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
انصاری، مرتضی (۱۴۱۱ق). کتاب المکاسب. قم: منشورات دار الذخائر.
انصاری، مرتضی (۱۴۲۸ق). فرائد الأصول. قم: بینا.
ایسنا (1404، 6 آبان). 7/1 همت کلاهبرداری رمزارزی در سال گذشته. https://isna.ir/xdVksv
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۷).
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (1404، 13مهر). بخشنامة بانک مرکزی. دستورالعمل تأسیس، فعالیت انحلال و نظارت بر کارگزاران رمزپول.
بهجت، محمدتقی (۱۴۲۸ق). استفتاءات. قم: دفتر حضرت آیتالله بهجت.
تبریزی، جواد (۱۴۲۵ق). رسالة فی لبس السواد. قم: دار الصدیقة الشهیده(س).
تمیمی آمدی، عبدالواحد (۱۴۱۰ق). غرر الحکم و درر الکلم. قم: دار الکتابالإسلامی.
حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
حقشناس، علیرضا، سلگی، محمد و شیرمردی احمدآباد، حسین (1404). آسیبشناسی تعامل بازار پول و سرمایه در ایران، اقتصاد پولی مالی. انتشار آنلاین. https://doi.org/10.22067/mfe.2025.92036.1511
حمیری، نشوان (۱۴۲۰ق). شمس العلوم. بیروت: دار الفکر المعاصر.
حیدری، زهره و داوودی، پرویز (1400). بررسی تأثیر رفتار سوداگرانه بانکها بر شاخص قیمت سهام بورس در دورة زمانی (1392ـ1398). جستارهای اقتصادی ایران، 18(36)، 1ـ15.
حیدری، زهره، داودی، پرویز و صمصامی،حسین (1401). بررسی تأثیر رفتار سوداگرانۀ بانکها بر قیمت مسکن در تهران. راهبرد اقتصادی، 11(42)، 1ـ24.
رجائی، سیدمحمدکاظم و معصومینیا، غلامعلی و نوری، مهدی و ابراهیمی، سعید (1403). ارزیابی قمارگونه بودن دفتر کل توزیعشده بیتکوین با تأکید بر اندیشة فقهی امام خمینی. اقتصاد اسلامی، 24(95)، 151ـ186.
سیفی مازندرانی، علیاکبر (۱۴۲۸ق). دلیل تحریر الوسیله. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
شاکری، عباس، مؤمنی، فرشاد، طاهرپور، جواد و عزتی اختیار، بهنام (1400). تحلیل تأثیرپذیری عملکرد اقتصادی ایران از فعالیت بانکهای خصوصی. اقتصاد مالی، 15(2)، 1ـ22.
شورای عالی فضای مجازی (1404، 28 مرداد). مقررات تبلیغات رمزداراییها: مصوبة یکصد و شصتمین جلسة شورای عالی فضای مجازی کشور. شمارة ویژهنامه 2032. روزنامة رسمی جمهوری اسلامی ایران. سال 81. شمارة 23416.
صدر، سیدمحمدباقر(۱۴۰۱ق). البنک اللاربوی. بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
طوسی، محمد بن حسن (۱۴۰۷ق). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
عباسپور ایکدر، نازنین، ملکی، محمدامین و رمضانی، احمد (1403). طراحی و اعتبارسنجی مدل مطلوب در برابر جرایم مخاطرهآمیز رمزارزی در حقوق کیفری ایرن. مدیریت مخاطرات محیطی، 11(1)، 45ـ55.
عزتی اختیار، بهنام، مؤمنی، فرشاد، شاکری، عباس و طاهرپور، جواد (1400). تأثیر بانکداری خصوصی بر تولید اقتصادی ایران. پژوهشهای اقتصادی ایران، 26(86)، 10ـ42.
عسکری، حسن بن عبدالله (۱۴۰۰ق). الفروق فی اللغة. بیروت: دار الآفاق الجدیده.
فتاحی، علیرضا و مصباحیمقدم، غلامرضا و توحیدی، محمد (1401). آسیبشناسینظارت شرعی بازار سرمایة جمهوری اسلامی ایران. معرفت اقتصاد اسلامی، 13(2)، 57ـ78.
قمی، علی بن ابراهیم (۱۳۶۳). تفسیر القمی. قم: دار الکتاب.
کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ق). الکافی. تهران: دار الکتبالإسلامیه.
کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی کشور (1403،1 بهمن). نظامنامة رمزارز (اعم از ایجاد رمزارز ملی و ساماندهی کاربری رمزارزهای جهانروا). مصوب یکصد و پنجاه و هفتمین جلسة مورخ 19 دی 1403 (شمارة 107875). روزنامة رسمی جمهوری اسلامی ایران. سال 80. شمارة 23252. ویژهنامة 1927.
لیثی واسطی، علی (۱۳۷۶). عیون الحکم والمواعظ. قم: دار الحدیث.
مصطفوی، حسن (۱۴۰۲ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: مرکز الکتاب للترجمه.
مصوبات هیئت وزیران (1398، 20 مرداد). تصویبنامه در خصوص استفاده از رمزارزها (شمارۀ 58144/ت55637هـ). روزنامۀ رسمی جمهوری اسلامی ایران. سال 75. شمارة 21673. ویژهنامة 1186.
نجفی، محمدحسن (۱۴۰۴ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: إحیاء التراث العربی.
وان لین وانگ، آریس (1401). اقتصاد کریپتو. ترجمۀ علیرضا نوابپور و محمدرضا قدوسی. تهران: راه پرداخت.
هاشمپور، راضیه (1404). اعتبار قراردادهای هوشمند بینالمللی در بستر بلاکچین از منظر حقوق بینالملل خصوصی. مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، (76)، 245ـ265.
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (۱۴۲۳ق). الموسوعة الفقه الإسلامی طبقا لمذهب أهلالبیت. قم: مؤسسة دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهلبیت(ع).
یزدی، محمد (۱۴۱۵ق). فقه القرآن. قم: مؤسسة اسماعیلیان.
References:
Aquilina, M., Frost, J. & Schrimpf, A. (2023). Addressing the risks in crypto: Laying out the options. Bank for International Settlements (BIS).
Bashir, I. (2018). Mastering Blockchain: Distributed ledger technology, decentralization, and smart contracts explained (2nd ed.). Packt Publishing.
Benos, E., Garratt, R. & Gurrola-Perez, P. (2017). The economics of distributed ledger technology for securities settlement (Staff Working Paper No. 670). Bank of England.
Cao, B., Zhang, Z., Feng, D., Zhang, S., Zhang, L., Peng, M. & Li, Y. (2020). Performance analysis and comparison of PoW, PoS and DAG based blockchains. Digital Communications and Networks, 6(4), 480-485.
Casino, F., Dasaklis, T. K. & Patsakis, C. (2019). A systematic literature review of blockchain-based applications: Current status, classification and open issues. Telematics and Informatics, 36, 55–81.
CBDC Anti-Surveillance State Act. (2024). H.R. 5403, 118th Cong. U.S. House of Representatives.
Clarity for Payment Stablecoins Act. (2023). H.R. 4766, 118th Cong. U.S. House of Representatives.
Drescher, D. (2017). Blockchain Basics: A Non-Technical Introduction in 25 Steps. Apress.
Emirate of Dubai (2022). Law No. (4) of 2022 Regulating Virtual Assets in the Emirate of Dubai. Official Gazette.
European Parliament & Council (2023). Regulation (EU) 2023/1114 on markets in crypto-assets (MiCA). Official Journal of the European Union.
Financial Innovation and Technology for the 21st Century Act. (2024). H.R. 4763, 118th Cong. U.S. Congress.
Fortis, J. (2025). From lawsuits to legislation: How Washington is shaping crypto’s future. Cointelegraph.
Glaser, F. (2017). A Framework for Blockchain enabled System and Use Case Analysis. In Proceedings of the 50th Hawaii International Conference on System Sciences (HICSS).
Law Commission of England and Wales (2022). Digital assets: Consultation paper (Law Com No. 256). Law Commission.
Law Commission of England and Wales (2023). Digital assets: Final report (Law Com No. 412). Law Commission.
Lummis, C. (2024). Strategic Bitcoin Reserve Act of 2024. S. 4912, 118th Cong. U.S. Senate.
Monetary Authority of Singapore. (2025). Project Guardian: Finalizing the Framework for Asset Tokenization. MAS Reports.
OECD (2020). The tokenisation of assets and potential implications for financial markets. OECD Publishing.
People’s Bank of China. (2021). Notice on Further Preventing and Disposing of Speculative Risks in Virtual Currency Trading. PBOC Circular.
Rauchs, M. & et al. (2018). Distributed ledger technology systems: A conceptual framework. Cambridge Centre for Alternative Finance.
Reuter, M. (2025). Decrypting crypto: How to estimate international stablecoin flows (IMF Working Paper No. 2025/154). International Monetary Fund. https://www.imf.org/en/publications/wp/issues/2025/07/11/decrypting-crypto-how-to-estimate-international-stablecoin-flows-568260
Russian Federation (2020). Federal Law No. 259-FZ on Digital Financial Assets. Russian State Duma.
Schick, V. L. & Bjelopera, J. P. (2024). Securities regulation and digital assets (CRS Report No. R47622). Congressional Research Service.
Stablecoin Innovation and Protection Act of 2025, Pub. L. No. 119-27, 139 Stat. [Page Number] (2025).
Vestergaard, J. & et al. (2021). Blockchain and financial market infrastructure. European Commission.
World Economic Forum. (2020). Bridging the Governance Gap: Interoperability of Blockchains. WEF White Paper.
Zetzsche, D. A., Buckley, R. P., Arner, D. W., & Föhr, L. (2019). The ICO gold rush: It’s a scam, it’s a bubble, it’s a super challenge for regulators. Harvard International Law Journal, 60(2), 273-311. https://journals.law.harvard.edu/ilj/wp-content/uploads/sites/84/3_ICO_60.2.pdf
Zheng, Z., Xie, S., Dai, H. N., Chen, X. & Wang, H. (2019). An overview of blockchain technology. IEEE International Congress on Big Data.