Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, Volume 16, Issue 2, No 32, Year 2026 , Pages 79-100

    An analysis of the current state of Islamic economic knowledge and its future extension

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Mohammad javad Tavakkoli / Professor of Economics Department, Imam Khomeini Education and Research Institute / tavakoli@iki.ac.ir
    dor 20.1001.1.20422322.1404.16.2.3.4
    doi 10.22034/marefateeqtesadi.2025.5002917
    Abstract: 
    Although theorizing in Islamic economic knowledge does not have a long history, this knowledge has taken a growing path. In this article, using an analytical method, I evaluate the history of Islamic economic knowledge and take a forward-looking look at its future status. Based on the research findings, Islamic economic theorists have theorized in various theoretical and applied fields. After developing the theoretical foundations of Islamic economics, they have gradually entered the field of systematization and economic policymaking from the perspective of Islamic economics in areas such as the financial system, the currency system, the social security system, and the budgeting system. Of course, in this path, there are problems such as the lack of development of some fields of study, the lack of second-rate studies in philosophy and methodology of economics, and insufficient entry into the field of operational models and patterns of Islamic economics, which can slow down the development process of knowledge. Slow down Islamic economics. In order to move faster in the path of producing theoretical and applied ideas, Islamic economics should follow directions such as expanding studies of Islamic economic philosophy and methodology, modeling and operationalizing Islamic economic ideas, seriously entering the field of planning and budgeting for progress, redesigning economic subsystems such as the financial system, social security system, budgeting system, and expanding and expanding the production of Islamic economic indicators including input, process, and outcome indicators.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :تحلیلی از وضعیت کنونی دانش اقتصاد اسلامی و امتداد آن در آینده
    Abstract: 
    هرچند نظریه‌پردازی در دانش اقتصاد اسلامی سابقۀ طولانی ندارد، اما این دانش مسیر روبه رشدی را طی کرده است. در این مقاله با استفاده از روش تحلیلی ضمن ارزیابی سابقۀ دانش اقتصاد اسلامی، نگاهی آینده‌پژوهانه به وضعیت آتی آن داریم. بر اساس یافته‌های پژوهش، نظریه‌پردازان اقتصاد اسلامی در حوزه‌های مختلف نظری و کاربردی اقدام به نظریه‌پردازی کردند. آنها پس از بسط مبانی نظری اقتصاد اسلامی، به‌تدریج وارد حوزۀ نظام‌سازی و سیاست‌گذاری اقتصادی از منظر اقتصاد اسلامی در محورهایی همچون نظام مالی، نظام ارزی، نظام تأمین اجتماعی و نظام بودجه‌ریزی شده‌اند. البته در این مسیر مشکلاتی همچون عدم بسط برخی حوزه‌های مطالعاتی، کمبود مطالعات درجۀ دوم فلسفه و روش‌شناسی اقتصاد و ورود ناکافی در حوزۀ مدل‌ها و الگوهای عملیاتی اقتصاد اسلامی به چشم می‌خورد که می‌تواند روند توسعۀ دانش اقتصاد اسلامی را کند کند. اقتصاد اسلامی برای حرکت سریع‌تر در مسیر تولید اندیشه‌های نظری و کاربردی باید جهت‌گیری‌هایی همچون گسترش مطالعات فلسفه و روش‌شناسی اقتصاد اسلامی، مدل‌سازی و الگوسازی عملیاتی اندیشه‌های اقتصاد اسلامی، ورود جدی به حوزۀ برنامه‌ریزی و بودجه‌ریزی پیشرفت، بازطراحی زیرنظام‌های اقتصادی مانند نظام مالی، نظام تأمین اجتماعی، نظام بودجه‌ریزی، و بسط و گسترش تولید شاخص‌های اقتصاد اسلامی مشتمل بر شاخص‌های ورودی، فرآیندی و نتیجه را دنبال کند.
    References: 
    • خلیلیان اشکذری، محمدجمال، ابوطالب ‌دخت‌شورکی، مصطفی و توکلی، محمد جواد (1399). بررسی تطبیقی هدف مصرف‌کننده در اقتصاد اسلامی و اقتصاد متعارف. معرفت اقتصاد اسلامی، 11(۲)، ۳۹ـ۶۵. 
    • اسلاملوئیان، کریم (1398). اقتصاد کلان پیشرفته با رویکرد اسلامی. تهران: سمت. 
    • انصاری، محمدجعفر، دیرباز، عسکر، کرمی، محمدحسین و کرمی، محمدمهدی (1378). درآمدی به مبانی اقتصاد خرد با نگرش اسلامی. تهران: سمت.
    • بخشی دستجردی، رسول و همکاران (1401). سیاست‌های اقتصادی محققان اقتصاد اسلامی به دولت سیزدهم. تهران: آفتاب توسعه. 
    • پیغامی، عادل (1394). جستارهایی در اقتصاد مقاومتی: مقاوم‎سازی اقتصادی در ادبیات متعارف؛ مبادی علمی و نظری. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
    • توکلی، محمدجواد (1395). اقتصاد جمعیت؛ از اقتصاد متعارف تا اقتصاد مقاومتی. قم: وثوق.
    • توکلی، محمدجواد (1398). مبانی فلسفی و روش‌شناسی اقتصاد. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • توکلی، محمدجواد (1400 الف). چشم‌اندازهای نظریۀ عقلانیت محدود در اقتصاد اسلامی. مطالعات اقتصاد اسلامی، 13(۲)، ۱۸۱ـ۲۱۰. 
    • توکلی، محمدجواد (1400 ب). ساختار حکمرانی ‌بخش عمومی در اقتصاد سیاسی اسلامی. تحقیقات بنیادین علوم انسانی، 7(۲۲)، ۴۱ـ۶۸. 
    • توکلی، محمدجواد (1402). فلسفة اقتصاد تطبیقی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • توکلی، محمدجواد و شفیعی‌نژاد، عباس (1398). شاخص تولید طیب. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ع). 
    • توکلی، محمدجواد و همکاران (1402). سیاست‌های ارزی پیشنهادی محققان اقتصاد اسلامی به دولت سیزدهم. تهران: آفتاب توسعه. 
    • جهانیان، ناصر (1388). اسلام و رشد عدالت‌محور. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی.
    • حسینی، سیدرضا (1388). تخصیص درآمد و نظریۀ‌ رفتار مصرف‌کنندۀ مسلمان. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی. 
    • خان، محسن و میرآخور، عباس (1370). مطالعات نظری در بانکداری و مالیة اسلامی.  ترجمة محمد ضیائی بیگدلی. تهران: مؤسسة بانکداری ایران.
    • خلیلیان، محمدجمال (1384). شاخص‌های توسعة اقتصادی از دیدگاه اسلام. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • رجائی، سیدمحمدکاظم وهمکاران (1401). درآمدی بر الگوی پیشرفت فرهنگ‌محور. قم: قدرپژوه.
    • رجائی، سیدمحمدکاظم (1391). اقتصاد خرد با نگاهی به مباحث اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). 
    • رجائی، سیدمحمدکاظم (1396). اقتصاد خرد با نگاهی به مباحث اسلامی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). 
    • رجائی، سیدمحمدکاظم و خطیبی، مهدی (1392). شاخص اسراف و معیارهای آن. قم: پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی. 
    • رفیعی آتانی، عطاء‌الله و همکاران (1400). سیاست‌های اقتصادی پیشنهادی به دولت سیزدهم از نگاه اقتصاد اسلامی. تهران: آقتاب توسعه. 
    • الزامل، یوسف‌بن‌عبدالله و بن‌جیلانی، بوعلام (1378). اقتصاد کلان با نگرش اسلامی. ترجمۀ نصرالله خلیلی تیرتاشی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). 
    • زرقا، محمد انس (1419ق). تحقیق اسلامیه علم الاقتصاد، المفهوم والمنهج. دراسات اقتصاد، 10(1)، 30ـ61.
    • سعیدی، سیدهادی (1326). اسلام و سوسیالیسم. بی‌جا: چاپخانۀ مهر. 
    • صدر، سیدمحمدباقر (1411ق.). البنک اللاربوی فی الاسلام. کویت: مکتبة الجامع النقی العامه.
    • صدر، سیدمحمد‌باقر (1400ق). اقتصادنا. بیروت: دار التعارف للمطبوعات. 
    • صدر، سیدمحمدباقر (1421ق). الاسلام یقود الحیاۀ، المدرسه الاسلامیه، رسالتنا. قم: مرکز الابحاث و الدرسات التخصصیه للشهید الصدر. 
    • صمصامی، حسین و داودی، پرویز (1389). به سوی حذف ربا از نظام بانکی از نظریه تا عمل. تهران: دانایی توانایی.
    • طالقانی، سیدمحمود (1330). اسلام و مالکیت. بی‌جا: طلوع. 
    • غضبان، جعفر (1332). اقتصاد در اسلام. یزد: گلبهار.
    • غفاری، هادی و ابوالحسنی، اصغر (1401). تاریخ اندیشه‌های اقتصادی متفکران مسلمان. تهران: دانشگاه پیام نور.
    • قاسمی اصل اصطهباناتی، محمدجواد (1398). پیشنهاد خانواده به‌عنوان واحد تحلیل‌های خرد در اقتصاد اسلامی بر اساس کتاب و سنت. عیار پژوهش در علوم انسانی، 10(۱)، ۱۷ـ۳۴. 
    • کرمی، محمدحسین، انصاری، محمدجعفر، دیرباز، عسگر، کرمی، محمدمهدی (1396). اقتصاد خرد با رویکردی انتقادی بر اساس نگرش اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. 
    • لشکری، علیرضا (1399). اختیارات و وظایف اقتصادی دولت اسلامی. قم: سمت و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. 
    • موسویان، سیدعباس (1383). ارزیابی سپرده‌های بانکی و پیشنهاد سپرده‌های جدید. اقتصاد اسلامی، 15، 31ـ54.
    • موسویان، سیدعباس (1392). شاخص‌های ارزیابی بانکداری اسلامی. تهران: زمزم هدایت.
    • میرمعزی، سیدعباس (1391). نظام اقتصادی اسلام؛ مبانی، اهداف، اصول راهبردی و اخلاق. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی.
    • میرمعزی، سیدحسین (1384). اقتصاد کلان با رویکرد اسلامی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی. 
    • نبوی قمی، سیدابوالفضل (1334). کمونیسم از نظر عقل و اسلام. قم: بی‌نا.
    • نظری، حسن‌آقا و همکاران (1400). پول، بانک و سیاست‌های پولی پیشنهادی به دولت سیزدهم از نگاه اقتصاد اسلامی. تهران: آفتاب توسعه. 
    • نقوی، سیدنواب حیدر (1378). اقتصاد توسعة یک الگوی جدید. ترجمة حسن توانایان‌فرد. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی.
    • نمازی، حسین (1374). نظام‌های اقتصادی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
    • یوسفی، احمدعلی (1395). مبانی و مدل‌های مشارکت مردمی در اقتصاد مقاومتی. تهران: مقاومت.
    • یوسفی، محمدرضا (1395). سیر اندیشة اقتصادی متفکران مسلمان. تهران: سمت.
    References: 
    • Akram Khan, Muhammad (1991). The Future of Islamic Economics. Futures, 23(3), 248-261. 
    • Askari, H., Iqbal, Z., Krichene, N. & Mirakhor, A. (2010). The Stability of Islamic Finance: Creating a Resilient Financial Environment for a Secure Future. John Wiley & Sons (Asia) Pte. Ltd.
    • Choudhury, Masudul Alam & Rahim, Hafizah Abdul (2016). An Epistemic Definition of Islamic Economics. ACRN Oxford Journal of Finance and Risk Perspectives, 5(2), 106-120. 
    • Iqbal, Muhammad (2024). Critical Review of Islamic Economic Thoughts Based on the Perspective of Three Schools(Mazhab): Iqtishaduna, Mainstream, and Alternative-critical. First International Conference on Islamic Economics, Business Development and Studies, KnE Social Sciences, 106-118. 
    • Mariyani-Squire, Edward (2013). Tensions in Islamic Economics. Trikonomika, 12(1), 1-19. 
    • Zarqa, Anas (1992). Consumer Behaviour in Islamic Perspective. in: Readings in Microeconomics: An Islamic Perspective, Edited by Tahir, Sayyid, Aidit Ghazali, Longman, Malaysis. 
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Tavakkoli, Mohammad javad. (2026) An analysis of the current state of Islamic economic knowledge and its future extension. Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 16(2), 79-100 https://doi.org/10.22034/marefateeqtesadi.2025.5002917.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mohammad javad Tavakkoli."An analysis of the current state of Islamic economic knowledge and its future extension". Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 16, 2, 2026, 79-100

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Tavakkoli, M.(2026) 'An analysis of the current state of Islamic economic knowledge and its future extension', Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 16(2), pp. 79-100

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Tavakkoli, M. An analysis of the current state of Islamic economic knowledge and its future extension. Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 2026; 16(2): 79-100