Islam, as the most complete religion, has placed combating poverty at the top of its commandments. This issue has been raised in the Meccan and Madani verses of the Holy Quran. The aim of the present article is to investigate the financial resources and methods of combating poverty during the 10 years of the Prophet’s presence in Medina and based on the order of the Madani surahs. The article follows the content analysis method and uses library resources. The results of the article show that religious motivations, altruism, and hereafter played a very important role in achieving this goal. In addition to the popular resources mentioned in Surah Makki, and with regard to the conquests and the formation of the Bayt al-Mal, public resources such as fi’, zakat, zakat al-fitr, war booty and their khums, and lands of mufti’ al-anwhah and peace were also added to the financial resources for combating poverty. Although Surah Madani abandons zakat and sadaqat to combat poverty, spending is mostly used to cover the costs of jihad. The article shows that in the ninth year of the Hijra, zakat was transformed from an individual obligation to a state obligation and the Prophet sent representatives to collect and distribute it to different regions.
Title :منابع مالی و روشهای مقابلة با فقر در مدینه به ترتیب نزول سور مدنی قرآن کریم
Abstract:
اسلام بهعنوان کاملترین دین، مقابلة با فقر را در سر لوحة دستورات خود قرار داده است. این مهم در آیات مکی و مدنی قرآن مجید مطرح شده است. هدف مقالة حاضر تحقیق پیرامون منابع مالی و روشهای مقابله با فقر طی 10 سال حضور پیامبر اعظم(ص) در مدینه و بر اساس ترتیب سورههای مدنی است. مقاله از روش تحلیل محتوا تبعیت و از منابع کتابخانهای استفاده میکند. نتایج مقاله نشان میدهد که انگیزههای دینی و نوعدوستی و آخرتگرایی نقش بسیار زیادی در تحقق این هدف داشت. همچنین علاوه بر منابع مردمی مذکور در سور مکی و با توجه به فتوحات و شکلگیری بیتالمال، منابع عمومی مثل فیئ، زکات، زکات فطره، غنائم جنگی و خمس آنها، زمینهای مفتوحةالعنوه و صلحی نیز به منابع مالی مقابلة با فقر اضافه گردیدند. گرچه در سور مدنی زکات و صدقات به مقابلة با فقر انصراف دارد، ولی انفاق بیشتر برای تأمین هزینههای جهاد بهکار گرفته شده است. مقاله نشان میدهد که در سال نهم هجرت زکات از قالب واجب فردی به واجب حکومتی تبدیل شده و پیامبر(ص) نمایندگانی را برای جمعآوری و توزیع آن به مناطق مختلف فرستادند.
آیتی، محمدابراهیم (1359). تاریخ پیامبر اسلام. به کوشش ابراهیم گرجی. تهران: دانشگاه تهران.
ابنسعد، محمد (1410ق). الطبقات الکبری. محقق: عبدالقادر عطا. بیروت: دار الکتب العلمیه.
ابنهشام، عبدالملک (1375ق). السیرة النبویه. تصحیح: مصطفی السقا، ابراهیم الأبیاری و عبدالحفیظ شلبی. بیروت: دار الوفاق.
بهجتپور، عبدالکریم (1392). تفسیر تنزیلی (به ترتیب نزول)، مبانی، اصول، قواعد و فوائد. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی.
جواد علی (1391). تاریخ عرب در دوران اسلامی. ترجمة منصور داداشزاده. تهران: پژوهشکدة تاریخ اسلام.
دروزه، محمد عزّه (1968م). التفسیر الحدیث (السور مرتبه حسب النزول). بیروت: دار احیاء الکتب العربیه.
رامیار، محمود (1363). تاریخ قرآن. تهران: امیرکبیر.
زمخشری، محمود بن عمر (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل. تصحیح: مصطفى حسین احمد. بیروت: دار الکتاب العربی.
زینلی، بهمن (1399). تحلیلی بر شیوۀ مواجهة پیامبر اکرم(ص) با چالشهای مهاجران در مدینه (مطالعة موردی: کمبود مسکن، فقر و بیکاری). تاریخ اسلام و ایران، 47(137)، 109ـ134.
سمهودی، نورالدین ابوالحسن (1419ق). وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفى. بیروت: دار الکتب العلمیه.
سیدحسینزاده یزدی، سعید و شریفزاده، محمدجواد (1395). سیرة پیامبر اکرم(ص) در مقابله با تهدیدهای اقتصادی. اقتصاد اسلامی، 16(62)، 5ـ31.
سیوطى، عبدالرحمن بن ابىبکر (1404ق). الدر المنثور فى التفسیر بالماثور. قم: کتابخانة عمومى آیتالله مرعشى نجفى.
طباطبائی، سیدمحمدحسین (1374). المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمة سیدمحمدباقر موسوی. قم: جامعة مدرسین.
طباطبائی، سیدمحمدحسین (1378). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جامعة مدرسین.
طبرسی، فضل بن حسن (1408ق). مجمع البیان لعلوم القرآن. بیروت: دار المعرفه.
عاملی، جعفر مرتضی (1391). الصحیح من سیرة النبی الاعظم(ص). ترجمة محمد سپهری. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی.
عبدالعزیز بن ادریس، عبدالله (1386). جامعة مدینه در عصر نبوی(ص). ترجمة سهیلا بختیاری. تهران: پژوهشگاه حوزه و ودانشگاه.
عمر، محمد عبدالحلیم (1999). ابحاث ندوه الفقر و الفقراء فی نظر الاسلام. قاهره: جامعة الازهر.
فخر رازى، محمد بن عمر (1420ق). التفسیر الکبیر( مفاتیح الغیب). بیروت: دار احیاء التراث العربى.
فرشچیان، رضا (1388). نقدی بر تفسیر به ترتیب نزول. پژوهش دینی، 19، 89ـ102.
فضلالله، سیدمحمدحسین (1419ق). من وحی القرآن. بیروت: دار الملاک.
قرضاوی، یوسف (2008م). مشکلة الفقر و کیف عالجها الإسلام. بیروت: مؤسسة الرساله.
قرطبى، محمد بن احمد (1364). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو.
کیا، مرتضی (1395). منهای فقر. تهران: فرهنگی علمی الحیاه.
کیاءالحسینی، سیدضیاءالدین (1402). منابع مالی و روشهای مقابلۀ با فقر در مکه به ترتیب نزول سور مکی قرآن کریم. معرفت اقتصادی اسلامی، 1(29)، 6ـ27.
مدرسى، محمدتقى (1419ق). من هدی القرآن. تهران: دار محبی الحسین.
معرفت، محمدهادی (1415ق). التمهید فی علوم القرآن. قم: مؤسسة فرهنگی انتشاراتی التمهید.
مقریزی، امام تقیالدین (1999م). امتاع الاسماع. محقق: عبدالحمید النمیسی. بیروت: دار الکتب العلمیه.
مکارم شیرازی، ناصر (1387). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
Kiaalhoseini, Seyed ziyaoddin. (2026) Financial Resources and Methods of Combating Poverty in Medina in the Order of Revelation of the Surah Madani of the Holy Quran. Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 17(1), 217-237 https://doi.org/10.22034/marefateeqtesadi.2026.5003737.
Seyed ziyaoddin Kiaalhoseini."Financial Resources and Methods of Combating Poverty in Medina in the Order of Revelation of the Surah Madani of the Holy Quran". Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 17, 1, 2026, 217-237
Kiaalhoseini, S.(2026) 'Financial Resources and Methods of Combating Poverty in Medina in the Order of Revelation of the Surah Madani of the Holy Quran', Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 17(1), pp. 217-237
Kiaalhoseini, S. Financial Resources and Methods of Combating Poverty in Medina in the Order of Revelation of the Surah Madani of the Holy Quran. Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 2026; 17(1): 217-237