The pricing of petrochemical feedstock is a significant factor influencing investment, product mix, resource efficiency, value chain development, and the distribution of benefits derived from hydrocarbon resources. This study aims to evaluate petrochemical feedstock pricing within the framework of the "Resistance Economy" general policies. In terms of purpose, this is an applied-developmental study; in terms of methodology, it employs a sequential exploratory mixed-methods approach. Relevant documents were analyzed using thematic analysis; subsequently, the extracted components were incorporated into a five-point Likert-scale questionnaire and administered to 15 experts. The data were analyzed using the one-sample Wilcoxon signed-rank test and the binomial test. Out of 7 initial indicators related to the Resistance Economy, 6 were confirmed. Among 20 components associated with pricing challenges, 11 were found to be statistically significant in the Wilcoxon test, with 7 of these also being confirmed by the binomial test. The concentration of the export portfolio on basic products and the extent of value chain development received the highest rating (mean score of 4.00). Furthermore, out of 14 policy options, 9 were supported by the Wilcoxon test, and 7 were confirmed by the binomial test. The development of domestic technology and catalysts—facilitated through joint research and development agreements—was prioritized, receiving an average score of 4.00. The findings underscore the necessity for pricing transparency, regulatory stability, institutional coordination, and the linking of feedstock concessions to the measurable performance of enterprises.
Title :تحلیل تأثیر قیمتگذاری خوراک بر توسعة متوازن صنعت پتروشیمی ایران با تأکید بر سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی
Abstract:
قیمتگذاری خوراک پتروشیمی عاملی موثر بر سرمایهگذاری، ترکیب محصولات، بهرهوری منابع، توسعة زنجیرة ارزش و توزیع منافع حاصل از منابع هیدروکربوری است. هدف پژوهش ارزیابی قیمتگذاری خوراک پتروشیمی در چارچوب سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی است. پژوهش از نظر هدف، کاربردی ـ توسعهای و از نظر روش، آمیختة اکتشافی متوالی است. اسناد مرتبط با روش تحلیل مضمون بررسی شدند؛ سپس مؤلفههای استخراجشده در پرسشنامة پنجدرجهای لیکرت در اختیار 15 متخصص قرار گرفت و دادهها با آزمونهای دقیق ویلکاکسون یکنمونهای و دوجملهای تحلیل شد. از 7 شاخص اولیۀ اقتصاد مقاومتی، 6 شاخص تأیید شد. از 20 مؤلفة مرتبط با چالشهای قیمتگذاری، 11 مؤلفه در آزمون ویلکاکسون معنادار بود که 7 مورد در آزمون دوجملهای نیز تأیید شد. تمرکز سبد صادراتی بر محصولات پایه و میزان توسعة زنجیرة ارزش با میانگین ۰۰/۴ بالاترین ارزیابی را داشت. از 14 گزینة سیاستی نیز، 9 گزینه در آزمون ویلکاکسون و 7 گزینه در آزمون دوجملهای تأیید شد. توسعة فناوری و کاتالیستهای داخلی از طریق قراردادهای مشترک تحقیق و توسعه با میانگین ۰۰/۴ در اولویت قرار گرفت. نتایج بر ضرورت شفافیت قیمتگذاری، ثبات مقررات، هماهنگی نهادی و پیوند امتیازات خوراک با عملکرد قابل سنجش بنگاهها تأکید دارد.
بیرانوند، مرتضی، نصر اصفهانی، علیرضا و آقارضی درمنی، محمد (۱۳۹۶). برآورد شاخصهای اقتصاد مقاومتی. سیاستهای راهبردی و کلان، 5(2)، ۲۱ـ۴۴.
دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای (۱۳۸۴). سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی.
دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای (۱۳۹۲). سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی (ابلاغی 30/11/1392). بازیابی از:
https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=25370
زارعی، محمدحسین، کارگر، امیر، پنجهپور، احمد و لطیفی، امین (۱۴۰۲). بررسی سیاستهای قیمتگذاری خوراک صنعت پتروشیمی در ایران. پژوهشهای حقوق اقتصادی و تجاری، ۱(۲)، ۱۱ـ۳۸.
سلطانیان تلکآبادی، حسین، محقر، علی و صادقی مقدم، محمدرضا (۱۳۹۴). تحلیل سیاست قیمتگذاری خوراک محصولات پتروشیمی با رویکرد سیستمهای پویا. چشمانداز مدیریت صنعتی، ۲۰، ۵۹ـ۷۸.
شکوهی، محمدرضا، محتشمیپور، رضا و حسینیمهر، سیدحمیدرضا (۱۳۹۹). بررسی چالشهای صنعت پتروشیمی ایران در چارچوب سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی. مجلس و راهبرد، ۲۷(۱۰۲)، ۲۹۵ـ۳۳۰.
صادقی شاهدانی، مهدی، ایمانی، مقصود و رحیمی، امیرمحمد (۱۳۹۵). آسیبشناسی قیمتگذاری گاز طبیعی خوراک صنایع پتروشیمی کشور. پژوهشهای سیاستگذاری و برنامهریزی انرژی، ۲(۳)، ۱۹۷ـ۲۲۸.
قانون اجرای سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی (۱۳۸۷). روزنامۀ رسمی جمهوری اسلامی ایران.
قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۲) (۱۳۹۳). روزنامۀ رسمی جمهوری اسلامی ایران.
قانون تجارت (۱۳۱۱). مادۀ ۹۰ با اصلاحات بعدی.
قانون هدفمند کردن یارانهها (۱۳۸۸). روزنامۀ رسمی جمهوری اسلامی ایران.
قزلباش، محمد، توحیدی، محمد و همایون، علی (۱۴۰۳). شناسایی و اولویتبندی روشهای تأمین مالی پروژههای پتروپالایشگاهی در جمهوری اسلامی ایران. پژوهشنامۀ اقتصاد انرژی ایران.
مرکز مطالعات زنجیرۀ ارزش (۲۰۱۸). گزارش صنعت پتروشیمی.
معاونت پژوهشهای زیربنایی و امور تولیدی (۱۳۹۴). بررسی و تحلیل وضعیت اقتصادی واحدهای پتروشیمی خوراک مایع و ملاحظات قیمت خوراک آنها (گزارش شمارۀ ۱۴۴۴۱). دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن.
مهرافشان، محمدرضا و شعبانی، احمد (۱۳۹۶). بررسی انطباق قراردادهای احداث واحدهای پتروشیمی با سیاستهای اقتصاد مقاومتی از منظر انتقال فناوری (روش تحلیل محتوای عرفی). مطالعات راهبردی بسیج، ۲۰(۷۵)، ۱۶۹ـ۱۹۲.
نوفرستی، محمد (۱۳۹۵). اقتصاد مقاومتی و راههای دستیابی به آن. سیاستهای راهبردی و کلان، ۴، ۱۵۷ـ۱۶۸.
وزارت نفت (۱۳۹۴). تعیین قیمت گاز طبیعی سبک و شیرین تحویلی از شبکۀ سراسری گاز بهعنوان خوراک واحدهای پتروشیمی (ابلاغیۀ شمارۀ ۲۰/۲ـ۵۰۳۲۸۰ مورخ 26/10/1394). وزارت نفت.
وزارت نفت (۱۳۹۵). تعیین نرخ گاز اتان تحویلی از سوی شرکتهای دولتی وابسته به وزارت نفت به واحدهای پتروشیمی (ابلاغیة مورخ مهر ۱۳۹۵). وزارت نفت.
References:
Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
U.S. Energy Information Administration. (2024). Country analysis brief: Iran. Retrieved from U.S. Energy Information Administration website:
Ghavam , Mohammad hosein, Hosseini, AliAkbar. (2026) An Analysis of the Impact of Feedstock Pricing on the Balanced Development of Iran’s Petrochemical Industry, with an Emphasis on the General Policies of the "Moqavema" (Resistance) Economics. Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 17(2), 139-165 https://doi.org/10.22034/marefateeqtesadi.2026.5003942.
Mohammad hosein Ghavam ; AliAkbar Hosseini."An Analysis of the Impact of Feedstock Pricing on the Balanced Development of Iran’s Petrochemical Industry, with an Emphasis on the General Policies of the "Moqavema" (Resistance) Economics". Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 17, 2, 2026, 139-165
Ghavam , M, Hosseini, A.(2026) 'An Analysis of the Impact of Feedstock Pricing on the Balanced Development of Iran’s Petrochemical Industry, with an Emphasis on the General Policies of the "Moqavema" (Resistance) Economics', Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 17(2), pp. 139-165
Ghavam , M, Hosseini, A. An Analysis of the Impact of Feedstock Pricing on the Balanced Development of Iran’s Petrochemical Industry, with an Emphasis on the General Policies of the "Moqavema" (Resistance) Economics. Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 2026; 17(2): 139-165