Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, Volume 17, Issue 2, No 34, Year 2026, Pages 265-287

    Optimal Governance Strategies for Expanding *Waqf* (Endowments) as an Effective Instrument of Islamic Governance

    Article Type: 
    Promotional
    Writers:
    ✍️ Javad Nazarimoghaddam / Assistant Professor, Guilan Studies Research Institute, University of Guilan / j.moghaddam@guilan.ac.ir
    Mohammad javad Ramezani / PhD in National Security, Supreme National Defense University / mj.ramezani@gmail.com
    dor 20.1001.1.20422322.1405.17.2.12.0
    doi 10.22034/marefateeqtesadi.2026.2021821⏳
    Abstract: 
    *Waqf* (Islamic endowment) has historically played a fundamental role in advancing the economic objectives of Islamic societies. Leveraging the potential of this Islamic institution to address contemporary economic challenges should be a priority for national policymakers. This study is an applied, qualitative research project that employs SWOT analysis to formulate optimal policy strategies for the *Waqf* sector. The central research question asks: What are the optimal operational governance strategies for the development of *Waqf*? The findings indicate that the current state of *Waqf* in Iran is "conservative"—characterized by weaknesses that outweigh strengths—though the available opportunities outnumber the threats. This reflects the status of a stable institution experiencing low growth. Based on the research findings, the primary recommended strategies for expanding *Waqf* within the framework of Islamic governance—derived from expert insights—include: reforming the management structure to ensure sound and robust administration of *Waqf* affairs; adopting modern, targeted, and awareness-raising communication methods; and optimizing the utilization of endowed assets by enhancing the productivity and efficiency of *Waqf* institutions.
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :راهبردهای مطلوب حکمرانی جهت گسترش وقف به‌مثابة ابزار مؤثر حکمرانی اسلامی
    Abstract: 
    وقف همواره نقشی اساسی در پیشبرد اهداف اقتصادی جوامع اسلامی داشته است. استفاده از ظرفیت این نهاد اسلامی جهت حل مشکلات اقتصادی کنونی، می‌‌تواند به‌مثابة یکی از اولویت‌‌های سیاست‌گذاران کشور باشد. پژوهش حاضر، پژوهشی کاربردی و در زمرة تحقیقات کیفی است که با استفاده از تحلیلSWOT و با هدف تدوین راهبردهای مطلوب سیاستی در حوزة وقف انجام شده است. پرسش اصلی این پژوهش این است که راهبردهای عملیاتی و مطلوب حکمرانی در جهت تحقق توسعة وقف چیست؟ یافته‌‌های پژوهش حاکی از آن است که وضعیت کنونی وقف در ایران وضعیتی «محافظه‌‌کارانه» است که در آن نقاط ضعف بر نقاط قوت غلبه دارد؛ هرچند که فرصت‌‌های پیش‌ رو بیشتر از تهدیدات است. این موقعیت بیانگر وضعیت یک نهاد پایدار برخوردار از رشد کم است. بر اساس یافته‌های پژوهش، مهم‌ترین راهبردهای توصیه‌شده برای گسترش وقف در چارچوب حکمرانی اسلامی بر اساس نظرات خبرگانی عبارت‌اند از: اصلاح ساختار مدیریت صحیح و قوی در امور وقف، اتخاذ روش‌‌های نوین اطلاع‌رسانی صحیح، هدفمند و شناخت‌افزا و استفاده بجا از موقوفات از طریق افزایش بهره‏وری و کارایی مؤسسات وقفی.
    References: 
    • ابوسعید، احمد بن سلمان (۱۳۷۸). مقدمه‌ای بر فرهنگ وقف. تهران: اداره کل حج و اوقاف. 
    • اشتریان، کیومرث (1391). روش سیاست‌گذاری فرهنگی. تهران: کتاب آشنا. 
    • اصیلی، سوسن (۱۳۷۳). کتاب‌‌شناسی وقف. وقف میراث جاویدان، ۲(۴)، 107ـ111.
    • امامی، سیدمجتبی و جوادی، مجبتی (1400). واکاوی مفهوم حکمرانی در پرتو کلمة «اطاعت» در قرآن کریم. امنیت ملی، 11(42)، 43ـ74. 
    • بهار، مهری و نصرتی، محمود (1395). آسیب‌شناسی وقف. مجموعه مقالات اولین همایش ملی خیرماندگار (مطالعه و ارزیابی امور خیر در ایران). بنیاد خیریة راهبری آلاء.
    • حائری (یزدی)، محمدحسن (۱۳۸۰). وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی. 
    • خاکسار آستانه، حمیده، رهنما، علی و ابراهیمی، حسن (1394). آسیب‌شناسی جایگاه نهاد وقف در مقاوم‌سازی اقتصاد کشور. اولین همایش دانش‌بنیان اقتصاد مقاومتی. تفرش. 
    • خضری، محمد (1397). تدوین سند راهبردی پنج‌سالة توسعة موقوفات استان گیلان به‌منظور افزایش نقش و تأثیر آنها در توسعة استان گیلان. طرح پژوهشی اداره کل اوقاف و امور خیریة استان گیلان. 
    • ذکایی، سعید، شفیعی، محمد و ‌سادات، سمیه (1389). کالبد شکافی سیاست‌گذاری فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 6 (20)، 77ـ120. 
    • رجب‌زاده، احمد (1380). از سیاست‌گذاری تا سیاست‌گذاری فرهنگی در مجموعه مقالات همایش سیاست‌گذاری و فرهنگ در ایران. تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات. 
    • رستم‌‌زاده، پرویز و نصیرآبادی، شهره (1397). عدالت در بهره‌‌مندی از خدمات ‌بخش بهداشت با بهره‌‌گیری از تأمین مالی اسلامی با تأکید بر وقف. اقتصاد و بانکداری اسلامی، 23، 109ـ118.
    • رضایی، حسن، دهقانی، روح‌الله و کیانپور، مهرداد (1390). از حکمرانی اسلامی تا دولت معیار. مرکز بررسی‌‌های استراتژیک ریاست جمهوری. 
    • زارعی، مجتبی و آرائی، وحید (1400). واکاوی و نقد الگوی حکمرانی خوب؛ تبیین شاخص‌های حکمرانی اسلامی مبتنی‌بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 10(2)، 7ـ25.
    • سیدحسینی، سیدمحمد، ابراهیمی سالاری، تقی و مظلوم خراسانی، آزاده (1392). بهبود روش‌‌های مدیریت در سازمان اوقاف و اثر آن بر افزایش بهره‌وری در حوزة وقف. مدیریت اسلامی، 21(1)، 105ـ125.
    • شهابی، علی‌اکبر (۱۳۴۳ق). تاریخچة وقف در اسلام. تهران: چاپخانة دانشگاه تهران. 
    • فزیع، انور (1386). ساختار وقف در جهان اسلام. ترجمة صادق عبادی. تهران: اسوه. 
    • فلاح، محمدرضا، جعفری، مهدی و عبادی، روح‌الله (1399). ارائة مدلی برای بررسی و تبیین نقش وقف بر اندازة دولت در اقتصاد با تأکید بر نقش کارآفرینی اجتماعی. مجلس و راهبرد، 27(104)، 5ـ30.
    • گلی‌پور، مریم (1391). نهاد وقف در گیلان دورة قاجار. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشکدة ادبیات و زبان‌های خارجی و تاریخ. دانشگاه الزهرا(س). 
    • مصباحی مقدم، غلامرضا، میسمی، حسین، عبدالهی، محسن و قائمی اصل، مهدی (1390). وقف به‌مثابة منبع تأمین مالی خرد اسلامی؛ ارائة الگوی تشکیل مؤسسات تأمین مالی خرد وقفی در کشور. پژوهش‌های رشد و توسعة اقتصادی، 2(5)، 91ـ130.
    • میدری، احمد و خیرخواهان، جعفر (1383). حکمرانی خوب؛ بنیان توسعه. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
    • نظری‌مقدم، جواد (1401). به‌سوی الگوی سیاستی مطلوب با هدف افزایش روند کیفی وقف در گیلان. طرح پژوهشی اداره کل اوقاف و امور خیریة استان گیلان. 
    • وحید، مجید (1386). بحثی در سیاست‌گذاری فرهنگی. سیاست، 37(3)، 23ـ34. 
    • همایون، محمدهادی و جعفری، نادر (1387). درآمدی بر مفهوم و روش سیاست‌گذاری فرهنگی. اندیشة مدیریت، 2(2)، 5ـ36.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Nazarimoghaddam, Javad, Ramezani, Mohammad javad. (2026) Optimal Governance Strategies for Expanding *Waqf* (Endowments) as an Effective Instrument of Islamic Governance. Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 17(2), 265-287 https://doi.org/10.22034/marefateeqtesadi.2026.2021821.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Javad Nazarimoghaddam; Mohammad javad Ramezani."Optimal Governance Strategies for Expanding *Waqf* (Endowments) as an Effective Instrument of Islamic Governance". Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 17, 2, 2026, 265-287

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Nazarimoghaddam, J, Ramezani, M.(2026) 'Optimal Governance Strategies for Expanding *Waqf* (Endowments) as an Effective Instrument of Islamic Governance', Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 17(2), pp. 265-287

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Nazarimoghaddam, J, Ramezani, M. Optimal Governance Strategies for Expanding *Waqf* (Endowments) as an Effective Instrument of Islamic Governance. Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 2026; 17(2): 265-287