One of the important issues in Islamic finance and banking is elaborating on the role of risk-taking in income generating. Using Martyr Sadr's exploratory method, the present paper addresses the question: can risk-taking lead to income entitlement? In this study, two hypotheses- "the legitimacy of income-generating of risk-taking" and "the direct relationship between the rate of risk-taking and income"- are discussed from the view of Imamiyyah jurisprudence. The research findings indicate that the legitimacy of income- generating of risk-taking can be extracted from analyzing such superstructures as the principle of tax being subject to security, the principle of profit being subject to loss, the principle of non-entitlement of unsecured profit, the principle of mutual implication between profit and loss and the principle of usury prohibition. Furthermore, these superstructures represent a positive relationship between risk variations and profit variations in Imamiyyah Jurisprudence.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :مشروعیت درآمدزایی «ریسک و مخاطره» در بازارهای مالی از دیدگاه فقه امامیه
Abstract:
تبیین نقش ریسک و مخاطره در درآمد زایی یکی از مباحث مهم مالی و بانکداری اسلامی بانکداری اسلامی است. در این مقاله با استفاده از روش کشفی شهید صدر به بررسی این سوال می پردازیم که آیا ریسک می تواند منشاء استحقاق درآمد شود؟ در این بررسی به دو فرضیهی «مشروعیت درآمد زائی ریسک و مخاطره» و «رابطه مستقیم بین میزان ریسک پذیری با عایدی» از دیدگاه فقه امامیه می پردازیم. یافته های مقاله نشان می دهد که مشروعیت درآمد زایی ریسک و مخاطره را می توان از تحلیل روبناهایی چون قاعده تابعیت خراج از ضمان، قاعده تابعیت منفعت از ضرر، قاعده عدم استحقاق سود از دارائی ضمانت نشده، قاعده تلازم بین منفعت و خسارت و همچنین ممنوعیت ربا استخراج کرد. همچنین این روبنا ها بیانگر رابطه مثبت بین تغییرات ریسک و مخاطره با تغییرات عایدی از دیدگاه فقه امامیه می باشد.
غروي، علي (1428ق)، التنقيح في شرح المکاسب، تقريراً لابحاث الاستاذ الاعظم سماحة آية... العظمي ابوالقاسم الموسوي الخوئي، الخيارات، چ سوم، قم، مؤسسة احياء آثار الامام الخوئي.
فتحي، سعيد (1385)، «ريسک مالي شاخصسازي و اندازهگيري»، تدبير، ش168، ص 54 - 58.
فراهيدي، خليلبن احمد (1405ق)، العين، قم، مؤسسة دارالهجره.
فيروزآبادي، مجدالدين محمدبن يعقوب (1407ق)، قاموس المحيط، چ دوم، بيروت، مؤسسة الرسالة.
فيومي، احمدبن محمد (1405ق)، مصباح المنير، قم، دارالهجرة.
قزويني، أبي عبدالله محمدبن يزيد (بيتا)، سُنَن ابن ماجه، بيروت، دارالفکر للطباعهًْ و النشر و التوزيع.
قلعهچي، محمدرواس (1412ق)، مباحث في الاقتصاد الاسلامي من اصوله الفقهيه، بيروت، دارالنفائس للطباعة و النشر و التوزيع.
کريمي، آيت (1377)، بيمه اموال و مسئوليت، چ دوم، تهران، دانشکده امور اقتصادي.
کليني، محمدبن يعقوب (1430ق)، الکافي، چ دوم، قم، دارالحديث.
مجلسي، محمدباقر (1403ق)، بحارالانوار، چ سوم، بيروت، دار إحياء التراث العربي.
مصباحي مقدم، غلامرضا و محمد صفري (1388)، «بررسي درآمد حاصل از تحمل ريسک از ديدگاه آموزههاي اسلامي»، اقتصاد اسلامي، ش36، ص 117 - 148.
مصطفوي، محمدکاظم (1412ق)، القواعد، مائةُ قاعدةٍ فقهيةٍ معناً و مَدْرکاً و مورداً، قم، اسلامي.
مقدس اردبيلي، احمد (1411ق)، مجمع الفائدة و البرهان، قم، اسلامي.
مکارم شيرازي، ناصر (بيتا)، القواعد الفقهيه، چ سوم، قم، مدرسة الامام اميرالمؤمنين.
موسوي خميني، سيدروحالله (1415ق)، کتاب البيع، چ پنجم، قم، اسلامي.
ميرفتاح مراغهاي، عبدالفتاحبن علي (1418ق)، العناوين، قم، اسلامي.
نجفي خوانساري، موسيبن محمد (1418ق)، منية الطالب في شرح المکاسب، تقريرات المحقق الميرزا محمدحسين النائيني، قم، اسلامي.
نجفي، محمدحسن (بيتا)، جواهر الکلام، چ هفتم، بيروت، داراحياء التراث العربي.
نوري طبرسي، حسين (1408ق)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بيروت، مؤسسة آلالبيت لاحياء التراث.
ورنون، مارک (1388)، مفاهيم کليدي کسب و کار، ترجمة علي کوشازاده و حسين اصليپور، تهران، دانشگاه امام صادق.
هاشمي شاهرودي، سيدمحمود (1423ق)، قراءات فقهية معاصرة، قم، مؤسسة دائرة المعارف الفقه الاسلامي.
يونس مصري، رفيق (1413ق)، اصول الاقتصاد الاسلامي، چ دوم، دمشق، دارالعلم و بيروت، الدار الشّاميه.
ـــــ، (1421ق)، بحوث في الاقتصاد الاسلامي، دمشق، درالمکتبي للطباعةً و النشر و التوزيع.
Galitz. L, Financial Engineering-Tools and Techniques to Manage Risk; Pitman Pub, 1996.
Gilb. T, Risk Management: A Practical Toolkit for Identifying, Analyzing and Coping With Project Risks; www.result-planning.com.
Hube. K, "Investors Must Recall Risk, Investing's Four Letter Word", Wall Street Journal Interactive Edition, January 23, 1998.
Bektash, Mohammadkazem. (2026) The legitimacy of Income-Generating of "Risk-Taking" in Financial Markets in Imamiyyah Jurisprudence. Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 4(1), 115-141
Mohammadkazem Bektash."The legitimacy of Income-Generating of "Risk-Taking" in Financial Markets in Imamiyyah Jurisprudence". Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 4, 1, 2026, 115-141
Bektash, M.(2026) 'The legitimacy of Income-Generating of "Risk-Taking" in Financial Markets in Imamiyyah Jurisprudence', Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 4(1), pp. 115-141
Bektash, M. The legitimacy of Income-Generating of "Risk-Taking" in Financial Markets in Imamiyyah Jurisprudence. Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 2026; 4(1): 115-141