The Indication of Fai' (Booty) Verse to the Legal Principle of Negation of Wealth Circulation
Article Type:
Research
Writers:
Seyed mahdi Mo'allemi
/ PhD student of Quran and Economics, Al-Mustafa International University / mahdimoalemi@gmail.com
/ PhD student of Quran and Economics, Al-Mustafa International University / mahdimoalemi@gmail.comAbstract:
The verse 24 of chapter 59 (Al-Hashr- the Banishment), known as Fai' (booty) verse, is one of the strongest Quranic evidence for economic balance. Using a descriptive- analytical method, the present paper investigates the rate of this verse's indication to the negation of wealth circulation. The hypothesis is that this verse provides the ground for extracting a general principle whose scope includes all economic activities. The research findings indicate that, with regard to the context of the verse and literary techniques used in it, the content of this verse can be generalized by annulling the particularity and examining the criterion to include all wealth of society. Finally, a general principle is proved, which indicates the negation of circulation of society's wealth and properties among the rich. The extraction of this principle has many applications in economic policy-makings and its contents will determine the fate of such cases as domination on natural resources, on the process of fixing the price of goods and services in the market, on upstream industries and monetary trends, and on the relationships in labor market, which have provided the ground for a certain group to control the main channels of society's economy.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :دلالت آیهی «فیء» بر قاعدهی فقهی نفی تداول ثروت
Abstract:
آیه 24 سوره حشر، معروف به آیه فی، یکی از قوی ترین مستندات قرآنی در زمینه توازن اقتصادی است. این مقاله با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی به بررسی میزان دلالت آیه بر نفی تداول ثروت می پردازد. فرضیه مقاله آن است که این آیه زمینه استخراج یک قاعده کلی را فراهم می آورد که گستره آن تمامی فعالیت های اقتصادی را در بر می گیرد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که با توجه به سیاق آیه فیء و آرایه¬های ادبی به کار رفته در آن، می توان با الغاء خصوصیت و تنقیح مناط، محتوای آیه را از فیء به تمامی ثروت¬های جامعه تعمیم داده و در نهایت قاعده فقهی دال بر نفی تدوال اموال و دارائی¬های جامعه در میان ثروتمندان به اثبات رسیده است. استخراج قاعده مزبور کاربردهای زیادی در سیاست گذاری های اقتصادی دارد. با توجه به مفاد قاعده نفی تداول حکم مواردی همچون تسلط بر منابع طبیعی، تسلط بر فرایند تعیین قیمت کالاها و خدمات در بازار، تسلط بر صنایع بالادستی و جریانات پولی و همچنین سلطه بر روابط بازار کار که سبب شده عده¬ای خاص، شریان¬های اصلی اقتصاد جامعه را در دست گیرند، روشن می شود.
Keywords:
References:
- نهج البلاغة، (1379)، محمدبن حسين شريف رضى، ترجمة محمد دشتى، قم، مشهور.
- ابنفارس، ابوحسين أحمد (1404ق)، معجم مقاييس اللغة، دار الكتب الإسلامية.
- ابنكثير دمشقى، اسماعيلبن عمرو (1419ق)، تفسير القرآن العظيم، بيروت، دار الكتب العلمية.
- ابنمنظور، محمدبن مكرم (1365)، لسان العرب، قم، ادب حوزه.
- ابوالفتوح رازى، حسينبن على (1408ق)، روض الجنان و روح الجنان في تفسيرالقرآن، مشهد، بنياد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى.
- اسلامى، محمدجعفر (1383)، شأن نزول آيات، تهران، نى.
- اماني، نعمتالله (1376)، جايگاه عدالت در نظام اقتصادي اسلام، پاياننامه كارشناسي ارشد، دانشكده علوم انساني دانشگاه تربيت مدرس.
- اندلسى، ابوحيان محمدبن يوسف (1420ق)، البحر المحيط فى التفسير، بيروت، دار الفكر.
- آلوسى، سيدمحمود (1415ق)، روح المعانى فى تفسير القرآن العظيم، بيروت، دارالكتب العلميه.
- بنت الشاطى، عائشة عبد الرحمن (1376)، اعجاز بيانى قرآن، ترجمة حسين صابرى، تهران، علمى و فرهنگى.
- بهداد، سهراب (1356)، «شرکت چند مليتي»، تحقيقات اقتصادي دانشگاه تهران، ش 37 و 38، ص 36 - 56.
- جعفريلنگرودي، محمدجعفر (1374)، ترمينولوژي حقوق، تهران، كتابخانه گنج دانش.
- جمعي از نويسندگان (1371)، درآمدي بر اقتصاد اسلامي، تهران، سمت.
- جناتي شاهرودي، محمدابراهيم (1370)، منابع اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي، تهران، کيهان.
- جوادي آملي، عبدالله (1389)، انتظار بشر از دين، قم، اسراء.
- ـــــ، (1384)، «ويژگي نظام اسلامي»، پاسدار اسلام، ش۲۸۴، بازيابي شده از: http://www.hawzah.net/fa/magazine/magart/89/92/1094
- جوهري، اسماعيل (1407ق)، الصحاح، تحقيق احمد عبدالغفور، چ چهارم، بيروت، دارالعلم للملايين.
- جهانيان، ناصر (1382)، چالش فقر و غنا در کشورهاي سرمايهداري، تهران، مؤسسة فرهنگي دانش و انديشه معاصر.
- حر عاملى، محمدبن حسن (1409ق)، وسائل الشيعة، قم، مؤسسة آلالبيت.
- حسيني، سيدرضا (زمستان 1387)، «معيارهاي عدالت اقتصادي از منظر اسلام (بررسي انتقادي نظريه شهيدصدر)»، اقتصاد اسلامي، ش32، ص 5-36.
- خوئی، سیدابوالقاسم (1422ق)، محاضرات في الاصولالفقه، قم، موسسة احياء آثار الامام الخوئي.
- راغب اصفهاني، حسينبن محمد (1412ق)، مفردات الفاظ قرآن، المفردات في غريب القرآن، دمشق، دارالعلم الدارالشامية.
- راوندى، قطبالدين سعيد (1405ق)، فقه القرآن في شرح آيات الأحكام، قم، كتابخانه آيةالله مرعشى نجفى.
- رزاقي، ابراهيم (1372)، «هفت دهه به دنبال سراب صنعتي شدن»، اطلاعات سياسي – اقتصادي، ش 75 و 76، ص 78 – 81 .
- رضايي، مجيد (1384)، «آثار برخي قواعد فقهي بر بازار كار»، اقتصاد اسلامي، ش 18، ص 63 – 88 .
- زبيدى، محب الدين (1414ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، بيروت، دار الفكر للطباعة و النشر و التوزيع.
- زحيلى، وهبةبن مصطفى (1418ق)، التفسير المنير في العقيدة و الشريعة و المنهج، بيروت، دارالفكر المعاصر.
- زمخشرى، محمود (1407ق)، الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل، بيروت، دارالكتاب العربي.
- ژيد، شارل و ژيست شارل (1380)، تاريخ عقايد اقتصادي، ترجمة کريم سنجابي، تهران، دانشگاه تهران.
- ساعدي، جعفر (تابستان 1386)، «تنقيح مناط و الغاى خصوصيت»، فقه اهلبيت (فارسى)، ش 50، ص 104ـ117.
- سايس، محمدعلي، تفسير آيات الاحكام، نرمافزار جامع التفاسير نور.
- سبحاني، حسن (1380)، «بررسي عناصري از مناهي اقتصادي در احکام اسلامي»، تحقيقات اقتصادي دانشگاه تهران، ش 58، ص 49ـ76.
- سمرقندى، نصربن محمدبن احمد، بحرالعلوم، نرمافزار جامع التفاسير نور.
- شاکري، عباس (1385)، اقتصاد خرد 2، تهران، ني.
- صالح آبادي، علي (زمستان 1382)، «بورس بازي در بازار سهام از ديدگاه اسلام»، مجله پژوهشى دانشگاه امام صادق، ش20، ص 53- 74.
- صدر، سيدمحمدباقر (1417ق)، اقتصادنا، قم، دفتر تبليغات اسلامى- شعبه خراسان.
- ـــــ، (1421ق)، الاسلام يقود الحياة، قم، مركز الأبحاث و الدراسات التخصصية للشهيد الصدر.
- صدوق، محمدبن علي (1418ق)، الهداية في الأصول و الفروع، قم، مؤسسة امام هادى.
- ـــــ، (1404ق)، من لا يحضره الفقيه، قم، جامعه مدرسين.
- طباطبائى، سيدمحمدحسين (1417ق)، الميزان فى تفسير القرآن، قم، اسلامى.
- طبرسى، فضلبن حسن (1377)، تفسير جوامع الجامع، تهران، دانشگاه تهران.
- ـــــ، (1372)، مجمع البيان فى تفسير القرآن، تهران، ناصرخسرو.
- طبرى، محمدبن جرير (1412ق)، جامع البيان فى تفسير القرآن، بيروت، دار المعرفه.
- ـــــ، (بيتا)، تاريخ طبري، بيروت، مؤسسة الاعلمي للمطبوعات.
- طبيبيان، محمد (1387)، اقتصاد خرد پيشرفته، تهران، پيشبرد.
- طريحي، فخرالدين (1375)، مجمع البحرين، چ سوم، تهران، كتابفروشى مرتضوى.
- طنطاوى، سيدمحمد، التفسير الوسيط للقرآن الكريم، نرمافزار جامع التفاسير نور.
- طوسى، محمدبن حسن (بيتا)، التبيان فى تفسير القرآن، بيروت، دار احياء التراث العربى.
- عاملى، علىبن حسين (1413ق)، الوجيز في تفسير القرآن العزيز، قم، دار القرآن الكريم.
- عباس، حسن (1375)، النحو الوافي، تهران، ناصرخسرو.
- عرفان، حسن (1379)، اعجاز در قرآن كريم، تهران، دفتر مطالعات تاريخ و معارف اسلامى.
- عظيمي، اميد، «سرزميني با دو گروه فقير فقير و غني غني (تشديد فاصله طبقاتي در آمريكا)»، روزنامه جام جم، مورخ 7/8/1390.
- عليدوست، ابوالقاسم (1384)، فقه و عرف، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي.
- ـــــ، (1388)، فقه و مصلحت، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي.
- علي، جواد (1422ق)، المفصل فى تاريخ العرب قبل الإسلام، بيروت، دار الساقي.
- فاضل مقداد، جمالالدين مقدادبن عبدالله (1419ق)، كنزالعرفان فى فقه القرآن، قم، مجمع جهانى تقريب مذاهب اسلامى.
- فخر رازى، محمدبن عمر (1420ق)، مفاتيح الغيب، بيروت، دار احياء التراث العربى.
- فراهانيفرد، سعيد (1389)، اقتصاد منابع طبيعي از منظر اسلام، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي.
- فضلالله، سيدمحمدحسين (1419ق)، تفسير من وحي القرآن، بيروت، دار الملاك للطباعة و النشر.
- فطرس، محمد سن و رضا معبودي (1388)، اثر نابرابري درآمدي بر نابرابري مخارج مصرفي در ايران1361-1386، همايش اقتصاد ملي دانشگاه آزاد اسلامي واحد خمينيشهر.
- فيض كاشانى، ملامحسن (1415ق)، تفسير الصافى، تهران، صدر.
- قديري اصلي، باقر و همكاران (1383)، سلسله مباحث رويارويي مکاتب اقتصادي، تهران، جهاد دانشگاهي.
- قرطبى، محمدبن احمد (1364)، الجامع لأحكام القرآن، تهران، ناصرخسرو.
- کاپوراسو، جيمز و ديويد لوين (1387)، نظريههاي اقتصاد سياسي، ترجمة محمود عبداللهزاده، تهران، ثالث.
- كلينى، محمدبن يعقوب (1407ق)، الكافي( ط- الإسلامية)، تهران، دار الكتب الإسلامية.
- مجلسى، محمدباقر (1403ق)، بحار الأنوار، بیروت، دار إحياء التراث العربي.
- محقق داماد، سيدمصطفى (1406ق)، قواعد فقه، تهران، مركز نشر علوم اسلامى.
- محمدي، سيدجليل (1376)، «سير مالکيت در ايران و چگونگي ثبت اسناد و املاک»، مجله کانون، ش 2، ص 29- 40.
- مراغى، احمدبن مصطفى (بيتا)، تفسير المراغى، بيروت، داراحياء التراث العربى.
- مشهدي، علي و مسعود فريادي (پاييز و زمستان1387)، «نظام حقوقي مالکيت زمين در ساير کشورها وارتباط آن با پديده زمين خواري»، اطلاع رساني حقوقي، ش15 و 16، ص 41 - 67.
- مصطفوي، حسن(1360)، التحقيق في كلمات القرآن الكريم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر كتاب.
- مصطفوي، سيدمحمدکاظم (1421ق)، مائة قاعدة فقهية، قم، اسلامي.
- مطهري، مرتضي (1403ق)، بررسي اجمالي مباني اقتصاد اسلامي، تهران، حکمت.
- ـــــ، (1368)، نظري به نظام اقتصادي اسلام، تهران، صدرا.
- ـــــ، مجموعه آثار، نرمافزار نور.
- معرفت، محمدهادي (1387)، التفسير الاثري الجامع، قم، تمهيد.
- مكارم شيرازى، ناصر (1374)، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية.
- ـــــ، (1427ق)، دائرة المعارف فقه مقارن، قم، مدرسه امام علىبن ابى طالب.
- منتظرى، حسينعلى (1409ق)، مبانى فقهى حكومت اسلامى، قم، مؤسسة كيهان.
- موسوي خميني، سيدروحالله، تحرير الوسيله، قم، مؤسسه دار العلم، نرمافزار جامع فقه.
- مهدوي کني، محمدرضا (بيتا)، جزوه آيات الاحکام، بحث قاعده عدل، تحقيق عطاء الله رستگار.
- ميرخليلي، سيداحمد (1382)، فقه و قياس، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي.
- ـــــ، (بهار و تابستان 1379)، «فقه و ملاکات احکام»، قبسات، ش 15 و 16، ص 59 – 75.
- ميلر، جيسون، «نابرابري اقتصادي» (مرداد 1385)، سياحت غرب، ش 37، ص 67 - 80.
- ميرمعزى، سيدحسين (بهار 1382)، «بورسبازى از ديدگاه فقه»، اقتصاد اسلامى، ش 9، ص 51-64.
- نحاس، ابوجعفر احمدبن محمد (1421ق)، اعراب القرآن( نحاس)، بيروت، دار الكتب العلمية.
- نظري، حسنآقا و محمدتقي گيلکآبادي (1382)، نگرش علمي به هزينه و درآمد دولت اسلامي، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
- نويسندگان مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى (1421ق)، مأخذشناسى قواعد فقهى، قم، دفتر تبليغات حوزه علميه قم.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Mo'allemi, Seyed mahdi. (2026) The Indication of Fai' (Booty) Verse to the Legal Principle of Negation of Wealth Circulation. Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 4(1), 143-164
Seyed mahdi Mo'allemi."The Indication of Fai' (Booty) Verse to the Legal Principle of Negation of Wealth Circulation". Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 4, 1, 2026, 143-164
Mo'allemi, S.(2026) 'The Indication of Fai' (Booty) Verse to the Legal Principle of Negation of Wealth Circulation', Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 4(1), pp. 143-164
