Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, Volume 17, Issue 2, No 34, Year 2026, Pages 7-30

    A Critical Examination of Central Bank Independence from a Meta-Theoretical Perspective: Comparing Neoliberal and Islamic Economic Views

    Article Type: 
    Research
    Writers:
    ✍️ Mohsen Khalili / PhD in Economics, Imam Khomeini Education and Research Institute / m.khalili70@gmail.com
    Mohammad javad Mohaqeq-Nia / Associate Professor, Department of Finance and Banking, Faculty of Management and Accounting, Allameh Tabataba'i University / mohagheghnia@atu.ac.ir
    7-30 2026/06/27 2026/10/14 2026/09/06
    dor 20.1001.1.20422322.1405.17.2.1.9
    doi 10.22034/marefateeqtesadi.2026.5003992⏳
    Abstract: 
    In mainstream economic literature, the model of Central Bank Independence (CBI) is regarded as the optimal framework for monetary governance. Employing a meta-theoretical approach, this study examines the compatibility of this model with the teachings of Islamic economics by comparing the philosophical foundations and normative systems underlying CBI with those of Islamic economics. The findings indicate that the CBI model is rooted in neoliberal philosophical foundations and normative values, which are incompatible with the principles and intellectual framework of Islamic economics—specifically its monotheistic (Tawhidi) and justice-oriented perspective. Consequently, the application of this model within an Islamic economic system is not feasible. Based on the research findings, in an Islamic economy, the Central Bank functions as an institution affiliated with the Islamic state, tasked with realizing the multidimensional economic, ethical, and social objectives of the Islamic economic system within the monetary sphere. In addition to maintaining price stability, the primary objectives of the Central Bank in an Islamic economy include fostering economic growth and progress, achieving social justice, and overseeing adherence to Islamic precepts within the monetary system.
    Keywords: 
    Islamic economics
    Central Bank Independence
    Central Bank Governance
    Philosophy of Economics
    Philosophy of Islamic Economics
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :بررسی انتقادی استقلال بانک مرکزی با رویکرد فرانظری؛ مقایسۀ دیدگاه‌های اقتصاد نئولیبرالی و اسلامی
    Abstract: 
    در ادبیات اقتصاد رایج، الگوی استقلال بانک مرکزی به‌عنوان الگوی بهینۀ حکمرانی پولی شناخته می‌شود. این پژوهش با به‌کارگیری روش فرانظریه، به‌منظور بررسی سازگاری این الگو با آموزه‌های اقتصاد اسلامی، مبانی فلسفی و نظام هنجاری الگوی استقلال بانک مرکزی را با مبانی اقتصاد اسلامی مقایسه می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که این الگو، برخاسته از مبانی فلسفی و ارزش‌های هنجاری نئولیبرالی است که با اصول و ساختار فکری اقتصاد اسلامی، به‌ویژه نگاه توحیدی و عدالت‌محور آن، ناسازگار است. بدین‌سان، استفاده از این الگو در نظام اقتصاد اسلامی امکان‌پذیر نیست. بر اساس یافته‌های پژوهش، در اقتصاد اسلامی، بانک مرکزی به‌عنوان نهادی وابسته به دولت اسلامی، مسئولیت تحقق اهداف چندبُعدی اقتصادی، اخلاقی و اجتماعی اقتصاد اسلامی را در نظام پولی بر عهده دارد. اهداف اصلی بانک مرکزی در اقتصاد اسلامی علاوه بر حفظ ثبات قیمت‌ها، شامل رشد و پیشرفت اقتصادی، تحقق عدالت اجتماعی و نظارت بر رعایت احکام اسلامی در نظام پولی نیز می‌شود.
    Keywords: 
    اقتصاد اسلامی
    استقلال بانک مرکزی
    حکمرانی بانک مرکزی
    فلسفۀ اقتصاد
    فلسفۀ اقتصاد اسلامی
    References: 
    • قرآن کریم.
    • بوستانی، رضا و صلوی تبار، شیرین (1396). بررسی استقلال بانک مرکزی از بعد مالی. روند، 24(78)، 75ـ108.
    • تفضلی، فریدون (1375). تاریخ عقاید اقتصادی. تهران: نشر نی.
    • تقوی، محمدآصف و جابری، علی (1399). بررسی قلمرو دخالت حکومت اسلامی در اقتصاد. حکومت اسلامی، 25(3)، 126ـ158.
    • توسلی، حسین (1375). مدیریت بهره‌وری، مبانی نظری عدالت اجتماعی. تهران: بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی.
    • توکلی، محمدجواد (۱۴۰۰). چشم‌اندازهای نظریۀ عقلانیت محدود در اقتصاد اسلامی. معرفت اقتصاد اسلامی، ۱۳(۱ (پیاپی ۲۶))، ۱۸۱ـ۲۱۰.
    • توکلی، محمدجواد (1402). فلسفۀ اقتصاد تطبیقی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • دادگر، یدالله (1381). تحلیلی مقایسه‌ای از دولت در مکتب اقتصادی سیاست. در: نقش دولت در اقتصاد. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
    • دفتر همکاری حوزه و دانشگاه (1371). مبانی اقتصاد اسلامی. تهران: سمت.
    • رجائی، سیدمحمدکاظم (1391). اقتصاد خرد با نگاهی به مباحث اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • رجائی، سیدمحمدکاظم و معلمی، سیدمحمدمهدی (1394). درآمدی بر مفهوم عدالت اقتصادی و شاخص‌های آن. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • رفیعی آتانی، عطاءالله (1386). جایگاه دولت در نظام اقتصادی اسلام (دولت مصالح). معرفت اقتصاد اسلامی، 7(28)، 37ـ59.
    • شبان‌نیاء رکن‌آبادی، قاسم (1393). حقوق بشر در پرتو حکومت اسلامی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • قاسمی، حمید (1402). مرجع پژوهش. تهران: اندیشۀ آرا.
    • کرمی، محمدحسین و دیرباز، عسکر (1384). مباحثی در فلسفۀ اقتصاد. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • کریمی، مرتضی (1382). آشنایی با مکتب دئیسم. معرفت، 12(74)، 66ـ76.
    • محقق‌نیا، محمدجواد و معلمی، سیدمحمدمهدی (1394). شاخص عدالت محوری در بانکداری اسلامی. در: درآمدی بر شاخص‌های بانکداری اسلامی. قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
    • معدلت، کوروش (1375). اهمیت اقتصادی استقلال بانک مرکزی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران.
    • میرمعزی، سیدحسین (1390). نظام اقتصادی اسلام (مبانی، اهداف، اصول رابهردی و اخلاق). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
    • نادران، الیاس (1381). جایگاه دولت در مکاتب لیبرالیستی. در: نقش دولت در اقتصاد. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
    • نمازی، حسین (1374). نظام‌های اقتصادی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
    • هادوی‌نیا، علی‌اصغر (1382). انسان اقتصادی از دیدگاه اسلام. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
    • یزدان‌پناه، محسن و درودیان، حسین (1399). بانکداری مرکزی و توسعه، الگویی بدیل از حکمرانی پولی در بستر بحران بانکی ایران. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
    References: 
    • Alesina, A & .Summers, L. H. (1993). Central Bank Independence and Macroeconomic Performance: Some Comprative Evidence. Journal of Money, Credit and Banking, 25(2), 151-162.
    • Askari, H. & Mirakhor, A. (2010). Islam and the Path to Human and Economic Development. Palgrave Macmillan.
    • Astroulakis, N. (2014) .An Ethical Analysis of Neoliberal Capitalism:Alternative Perspectives from Development Ethics. Ethics and economics, 2, 94-108.
    • Bade, R. and parkin, M. (1988). Central Bank Laws and Monetary Policies. University of Western Ontario.
    • Barro, R. J & .Gordon, D. B. (1983). Rules Discretion and Reputation in a Model of Monetary Policy .Journal of Monetary Economics, 12(1), 101-121
    • Becker, G. S. (1976). The Economic Approach to Human Behavior. University of Chicago Press.
    • Bentham, J. (1789). An Introduction to the Principles of Morals and Legislation. Oxford Press
    • Blyth, M. (2002). Great Transformations: Economic Ideas and Institutional Change in the Twentieth Century. Cambridge University Press.
    • Cahill, D., Cooper, M., Konings, M. & Primrose, D. (2018). The SAGE Handbook of Neoliberalism. SAGE Publications Ltd.
    • Chapra, U. (1992). Islam and the Economic Challenge. Islamic Foundation.
    • Chapra, M. U. (1996). The Future of Economics: An Islamic Perspective. Islamic Foundation.
    • Crowe, C. & Meade, E. (2007). The Evolution of Central Bank Governance around the World. Journal of Economic Perspectives, 21(4), 69-90.
    • Cukierman, A. (1992). Central Bank Strategy, Credibility, and Independence: Theory and Evidence. Cambridge.
    • Cukierman, A., Webb, S. B. & Neypati, B. (1992). Measuring the Independence of Central Banks and Its Effect on Policy Outcomes. THE WORLD BANK ECONOMIC REVIEW, 6(3), 353-398.
    • Debelle, G. & Fischer, S. (1994). How Independent Should a Central Bank be? Federal Reserve Bank of Boston, 38,195-225.
    • Elgie, R. & Helen, T. (1998). The Politics of Central Banks. Routledge.
    • Epstein, G. A. & Yeldan, E. (2009). Beyond inflation targeting: assessing the impacts and policy alternatives. Edward Elgar Publishing.
    • Filho, A. S. (2018). Monetary Policy and Neoliberalism. در D. Cahill, M. Cooper, M. Konings & D. Primrose, The SAGE Handbook of Neoliberalism , Chapter). 26) SAGE Publications Ltd.
    • Friedman, M. (1953). The Methodology of Positive Economics. In: Essays in Positive Economics. University of Chicago Press.
    • Furqani, H. & Echchabi, A. (2022). Who is Homo Islamicus?A Qurʾanic perspective on the economic agent in Islamic economics. A International Journal of Islamic Finance, 14(2), 206-220..
    • Grilli, V., Masxiandaro, D. & Tabellini, G. (1991). Political and monetary institutions and public financial policies in the industrial countries.. Economic Policy, 6(13), 341-392.
    • Haldane, A. G. (2014). central bank psychology speechat the leadership. stress and hubris conference. London: Royal sosiety of Medicine.
    • Harvey, D. (2005). A Brief History of Neoliberalism. Oxford University Press.
    • Hayek, F. (1944). The Road to Serfdom. University of Chicago Press.
    • Hayek, F. A. (1945). The Use of Knowledge in Society. The American Economic Review, 4, 519-30.
    • IMF (2001). Government Finance Statistics Manual. IMF.
    • Kahf, M. (2014). Nites on Islamic Economics: Theories and Institutions. CreateSpace Independent Publishing Platform.
    • Kydland, F. & Prescott, E. (1977). Rules Rather Than Discretion: The Inconsistency of Optimal Plans. Journal of Political Economy, 85, 3.
    • Mirowski, P. (2013). Never Let a Serious Crisis Go to Waste How Neoliberalism Survived the Financial Meltdown. verso.
    • Mullen, A., Samier, A., Brindley, S., English, F. & Carr, K. (2013). An epistemic frame analysis of neoliberal culture and politics in the US, UK, and the UAE. Interchange: A Quarterly Review of Education, 43(3), 187-228.
    • Naqvi, S. N. H. (1981). Ethics and Economics: An Islamic Synthesis. Islamic Foundation.
    • Nordhaus, W. (1975). The Political Business Cycle. The Review of Economic Studies, 42(2), 169-190.
    • Palley, T. (2005). Central bank independence and the financial crisis: Lessons for the future. Post Keynesian Economics, 42(2), 573-590.
    • Robbins, L. (1932). An Essay on the Nature and Significance of Economic Science. Macmillan.
    • Ritzer, G. (1988). Siciologecal Metatheory: A defense of subfield by a Deliceation of its Prameters. Siciological theory, 6(2), 187-200.
    • Siddiqi, M. N. (2006). Islamic banking and finance in theory and practice: A survey of state of the art. Islamic Economic Studies, 13(2), 1-48.
    • Stiglitz, J. (2010). Freefall: America, Free Markets, and the Sinking of the World Economy. W.W. Norton & Company.
    • Stiglitz, J. E. (2002). Globalization and Its Discontents. W.W. Norton.
    • Zarqa, M. A. (1992). Methodology of Islamic Economics. In: Lectures on Islamic Economics. IRTI/IDB
    • Zhao, S. (1991). Metatheory, Metamethod, Meta-Data-Analysis: What, Why, and How? Sociological Perspectives, 34(2), 377-390. 
    • 77 reads
    Copyright © 2026 The Author(s). This article is published under the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Khalili, Mohsen, Mohaqeq-Nia, Mohammad javad. (2026) A Critical Examination of Central Bank Independence from a Meta-Theoretical Perspective: Comparing Neoliberal and Islamic Economic Views. Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 17(2), 7-30 https://doi.org/10.22034/marefateeqtesadi.2026.5003992.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Mohsen Khalili; Mohammad javad Mohaqeq-Nia."A Critical Examination of Central Bank Independence from a Meta-Theoretical Perspective: Comparing Neoliberal and Islamic Economic Views". Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 17, 2, 2026, 7-30

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Khalili, M, Mohaqeq-Nia, M.(2026) 'A Critical Examination of Central Bank Independence from a Meta-Theoretical Perspective: Comparing Neoliberal and Islamic Economic Views', Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 17(2), pp. 7-30

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Khalili, M, Mohaqeq-Nia, M. A Critical Examination of Central Bank Independence from a Meta-Theoretical Perspective: Comparing Neoliberal and Islamic Economic Views. Ma`rifat-e Eghtesad-e Islami, 2026; 17(2): 7-30