معرفت اقتصاداسلامی، سال هشتم، شماره دوم، پیاپی 16، بهار و تابستان 1396، صفحات 5-20

    جایگاه «عدالت توزیعی» در الگوی تکاملی نظام هنجاری اسلام

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    ✍️ سعید خدیوی رفوگر / دانشجوي دكتري اقتصاد اسلامي، پژوهشگاه فرهنگ و انديشة اسلامي / khadivy@gmail.com
    علی اصغر هادوی نیا / استاديار اقتصاد، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي / alihadavinia@gmail.com
    چکیده: 
    تدوین راهبردهای تحقق عدالت توزیعی در رویکرد اسلامی مستلزم توجه به نظام هنجاری مقبول اسلام است. در این مقاله، با استفاده از روش «تحلیلی» نظام هنجاری اسلام و تأثیر آن بر تعیین جایگاه عدالت توزیعی در رویکرد قرآنی بررسی شده است. بنا بر فرضیه‌ی مقاله، رویکرد اسلام در زمینه‌ی عدالت توزیعی متأثر از نظام هنجاری اسلامی مبتنی بر سه رویکرد وظیفه گرایانه، فضیلت‎گرایانه و نتیجه‎گرایانه است. بر اساس یافته های مقاله، نظام هنجاری اسلام در روندی تکاملی، دارای سه نظام وظیفه گرایانه، فضیلت‎گرایانه و نتیجه‎گرایانه است. در تمام این نظام های هنجاری، توجه ویژه‎ای به موضوع رفع فقر و کاهش نابرابری های درآمدی شده است. در این نظام هنجاری اسلامی، رویکردی تربیتی و مرحله ای به منظور تحقق عدالت توزیعی در جامعه مطرح می شود. در دانش فقه، که مبتنی بر نظام هنجاری وظیفه‎گرایانه است، واجبات مالی همچون زکات، در کنار سایر عبادات به مثابه‌ی یک وظیفه معرفی شده است. پس از آن، در مقام بالاتر، در دانش اخلاق اسلامی، که مبتنی بر نظام هنجاری فضیلت‎گرایانه است، اهمیت انفاق و توجه به آن در پالایش ابعاد وجودی و دستیابی به «بِرّ» گوشزد شده است. در سطح علوم اعتقادی اسلامی نیز بر اساس نظام نتیجه‎گرایانه، به بخشش به عنوان مهم ترین ویژگی رفتاری «ابرار» اشاره شده است.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    The Position of Distributive Justice in the Evolutionary Pattern of Normative System of Islam
    Abstract: 
    The formulation of strategies for ACHIEVING distributive justice according to Islamic approach requires attending to the normative system accepted by Islam. Using an analytical method, this paper examines the normative system of Islam and its effect on determining the position of distributive justice which is based on a Qur'anic approach. According to the paper's supposition, the Islamic approach to distributive justice is influenced by an Islamic normative system based on three approaches: deontological, virtue and teleological. According to the research findings, the normative system of Islam has three systems in the evolutionary process: deontological, virtue and teleological. In all these normative systems, special attention is paid to the alleviation of poverty and reduction of inequalities in providing income. In this Islamic normative system, a pedagogical and progressive approach to administering distributive justice in society is introduced. Fiqh, which is based on a deontological normative system considers that, along with the other acts of worship, financial obligations such as zakat are among the duties. Furthermore, in a higher rank, Islamic morality which is based on the virtue oriented normative system, draws attention to the importance of donating charity in Allah’s cause and attending to it in refining the existential dimensions and achieving "bir" (righteousness). Considering Islamic dogmatic theology, according to teleological system, forgiveness is, referred to as the most important behavioral characteristic of "Abrar (the righteous).
    References: 
    References: 
    • ابن‌عربي، محيي‌الدين، 1978، تفسير القرآن الکريم، به کوشش مصطفي غالب، بيروت، بي‌نا.
    • جوادي، محسن، 1383، اخلاق، دايرةالمعارف قرآن کريم، قم، بوستان کتاب.
    • خزاعي، زهرا، 1387، اخلاق فضيلت و اخلاق ديني، قم، همايش بين‌المللي اخلاق اسلامي در دانشگاه‌ها.
    • موسوي خميني، سيدروح‌الله، 1370، شرح چهل حديث، تهران، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام‌خميني.
    • شيرواني، علي، 1378، «ساختار کلي اخلاق اسلامي»، قبسات، ش 13، ص38-44.
    • صادقي، هادي، 1376 و 1377، «اخلاق بدون خدا»، نقد و نظر، ش 13و14، ص 232-251.
    • طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1374، الميزان في تفسير القرآن، ترجمة محمدباقر موسوي همداني، ق‍م، دفتر انتشارات اسلامي.
    • ـــــ، 1387، نهايت فلسفه: ترجمه نهايه الحکمه، ترجمة مهدي تدين، قم، بوستان کتاب.
    • طوسي، محمدبن حسن، بي‌تا، التبيان في تفسير القرآن، بيروت، دار احياء التراث العربي.
    • عاملى (شهيد ثاني)، حسن‌بن زين‌الدين، 1418ق، معالم الدين و ملاذ المجتهدين، قسم الفقه، قم، مؤسسة الفقه للطباعة و النشر.
    • فيض‌کاشاني، محسن، 1342، المحجةالبيضاء في تهذيب‌الأحياء، تهران، مکتبة الصدوق.
    • فيض‌کاشاني، محسن و محمدبن شاه مرتضي، 1406ق، کتاب الوافي، اصفهان، مكتبة الامام اميرالمؤمنين علي
    • قرائتي، محسن، 1376، تفسير نور، تهران، مرکز فرهنگي درس‌هايي از قرآن.
    • کليني، محمدبن‌يعقوب، 1365، الکافي، تهران، دارالکتب الاسلاميه.
    • متوسل آراني، محمود، 1390، «جايگاه نيت در تفاوت بنيادين فقه و اخلاق با تأکيد بر آيات و روايات»، پژوهش‌نامه اخلاق، ش 11، ص 159-188.
    • مجتهدي، کريم، 1378، فلسفه نقادي کانت، تهران، اميرکبير.
    • مصباح، محمدتقي، 1376، اخلاق در قران کريم، تدوين محمدحسين اسكندرى، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني.
    • ـــــ، 1392، انسان‌سازي در قرآن، تدوين محمود فتحعلي، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني.
    • مطهري، مرتضي، 1388، مجموعه يادداشت‌ها، قم، صدرا.
    • مکارم شيرازي، ناصر و همكاران، 1373، تفسير نمونه، تهران، دارالکتب الاسلاميه.
    • ـــــ، 1380، تفسير نمونه، تهران، دارالکتب الاسلاميه.
    • موسوي سبزواري، سيدعبدالاعلي، 1409ق، مواهب الرحمان في تفسير القرآن، چ دوم، بيروت، مؤسسه اهل بيت.
    • نجفي، محمدحسن، 1362، جواهر الکلام في شرح شرائع الاسلام، بيروت، دار الاحياء التراث العربي.
    • نجفي، محمد و همكاران، 1392، «مراتب انتظار و ارتباط با درجات حب ذات»، پژوهش‌هاي مهدوي، ش 6، ص5-22.
    • Bowles, S, 2016, The Moral Economy: Why Good Incentives Are No Substitute for Good Citizens, Business & Economics, Yale University Press.
    • Carr, D, & Steutel J, 1999, Virtue Ethics & Moral Education, Routledge New Fetter Lane, London.
    • Crisp R, 1995, Deontological Ethics, in the Oxford Companion to Philosophy, ed. Ted Honderich, Oxford University Press.
    • Hodgson, G. M, 2013, From Pleasure Machines to Moral Communities: An Evolutionary Economics without Homo Economicus, University of Chicago Press.
    • Lewis, P. W, 1998, a Pneumatological Approach to Virtue Ethics, Asia Pacific Theological Seminary.
    • Olson, R. G, 1967, Deontological Ethics in the Encyclopedia of Philosophy, Paul Edwards (ed.), London: Collier Macmillan.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    خدیوی رفوگر، سعید، هادوی نیا، علی اصغر.(1396) جایگاه «عدالت توزیعی» در الگوی تکاملی نظام هنجاری اسلام. دو فصلنامه معرفت اقتصاداسلامی، 8(2)، 5-20

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    سعید خدیوی رفوگر؛ علی اصغر هادوی نیا."جایگاه «عدالت توزیعی» در الگوی تکاملی نظام هنجاری اسلام". دو فصلنامه معرفت اقتصاداسلامی، 8، 2، 1396، 5-20

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    خدیوی رفوگر، سعید، هادوی نیا، علی اصغر.(1396) 'جایگاه «عدالت توزیعی» در الگوی تکاملی نظام هنجاری اسلام'، دو فصلنامه معرفت اقتصاداسلامی، 8(2), pp. 5-20

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    خدیوی رفوگر، سعید، هادوی نیا، علی اصغر. جایگاه «عدالت توزیعی» در الگوی تکاملی نظام هنجاری اسلام. معرفت اقتصاداسلامی، 8, 1396؛ 8(2): 5-20