نقد و بررسي عدالت طبيعي ساگدن از نگاه اقتصاد اسلامي

پيوستاندازه
5.pdf984.97 کيلو بايت

سال هفتم، شماره دوم، پياپي 14، بهار و تابستان 1395

سيدهادي عربي/ دانشيار دانشگاه قم                                                             Hadiarabi@Gmail.com

محمدجواد رضائي/ دکتري علوم اقتصادي و پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق عليه السلام           Rezaee.mj@Gmail.com

دريافت: 24/08/1394 ـ پذيرش: 05/02/1395

چكيده

برخي اقتصاددانان و فيلسوفان معاصر از جمله ساگدن با استفاده از نظريه بازي‏ها، به تبيين عدالت پرداخته‏اند. اين مقاله به تقرير ايدۀ ساگدن در باب ظهور و تداوم ميثاق‏ها و تلقي تطوري وي از عدالت اقتصادي و ارزيابي انتقادي آن مي‏پردازد. ارزيابي انتقادي نظريه عدالت طبيعي ساگدن با استفاده از روش تحليلي-نظري و بهره‏گيري از آموزه‏هاي اسلامي صورت مي گيرد. بنا به يافته هاي تحقيق، «ظهور ميثاق‏ها در وضعيت بي‏ساماني به عنوان ابزار گزينش تعادل» و «تأثيرگذاري چنين ميثاق‏هايي بر درک افراد از عدالت» از جمله اصول ايدۀ ساگدن است. هرچند شيوۀ تحليلي وي از مزيتي چون توجه به هنجارها برخوردار است، اما با مشکلاتي همچون «تحويل ناپذيري ارزش‏هايي چون عدالت به واقعيت ‏ها»، «مخالفت درک شهودي و اسلامي با معيار پايداري به مثابه عنصر مقوّم وضعيت عادلانه» و «عدم کفايت تمسک به رويکردهاي انسان‏محورانه براي حل تعارض منافع» روبرو است. ديدگاه ساگدن در تحليل عدالت شباهت هايي با ديدگاه هاي اسلامي از جمله ديدگاه علامه طباطبايي در مورد چگونگي شکل گيري توافق هاي اجتماعي دارد. با اين وجود، انتظار تحقق عدالت براساس ميثاق‏هاي برخاسته از پيگيري نفع شخصي، آن گونه که ساگدن مي گويد، امکان پذير نيست و روند شکل گيري توافق بر سر هنجار عدالت و حل اختلاف در زمينه تزاحم منافع در مرحله اجرا نيازمند بهره مندي از شريعت است.

کليدواژه‏ها: عدالت اقتصادي، ساگدن، اقتصاد اسلامي، انتظارات هنجاري، نظريه بازي‏ها، نظم خودانگيخته.

طبقه‏بندي JEL: C73, D63, P48، P4.