جايگاه «عدالت توزيعي» در الگوي تكاملي نظام هنجاري اسلام

قيمت مقاله الكترونيكي: 
1500تومان

سال هشتم، شماره دوم، پياپي 16، بهار و تابستان 1396

سعيد خديوي رفوگر / دانشجوي دكتري اقتصاد اسلامي، پژوهشگاه فرهنگ و انديشة اسلامي   khadivy@gmail.com

علي‌اصغر هادوي‌نيا / استاديار اقتصاد، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي                     alihadavinia@gmail.com

دريافت: 28/12/1395 - پذيرش: 05/05/1396

چکيده

تدوين‌ راهبردهاي تحقق عدالت توزيعي در رويكرد اسلامي مستلزم توجه به نظام هنجاري مقبول اسلام است. در اين مقاله، با استفاده از روش «تحليلي» نظام هنجاري اسلام و تأثير آن بر تعيين جايگاه عدالت توزيعي در رويكرد قرآني بررسي شده است. بنا بر فرضية مقاله، رويكرد اسلام در زمينة عدالت توزيعي متأثر از نظام هنجاري اسلامي مبتني بر سه رويكرد وظيفه‌گرايانه، فضيلتگرايانه و نتيجهگرايانه است. بر اساس يافته‌هاي مقاله، نظام هنجاري اسلام در روندي تكاملي، داراي سه نظام وظيفه‌گرايانه، فضيلتگرايانه و نتيجهگرايانه است. در تمام اين نظام‌هاي هنجاري، توجه ويژهاي به موضوع رفع فقر و کاهش نابرابري‌هاي درآمدي شده است. در اين نظام هنجاري اسلامي، رويکردي تربيتي و مرحله‌اي به ‌منظور تحقق عدالت توزيعي در جامعه مطرح مي‌شود. در دانش فقه، که مبتني بر نظام هنجاري وظيفهگرايانه است، واجبات مالي همچون زکات، در کنار ساير عبادات به مثابة يک وظيفه معرفي شده است. پس از آن، در مقام بالاتر، در دانش اخلاق اسلامي، كه مبتني بر نظام هنجاري فضيلتگرايانه است، اهميت انفاق و توجه به آن در پالايش ابعاد وجودي و دستيابي به «بِرّ» گوشزد شده است. در سطح علوم اعتقادي اسلامي نيز بر اساس نظام نتيجهگرايانه، به بخشش به‌عنوان مهم‌ترين ويژگي رفتاري «ابرار» اشاره شده است.

کليدواژه‌ها: اخلاق هنجاري اسلامي، اقتصاد اسلامي، عدالت توزيعي، وظيفه‌گرايي، نتيجهگرايي، فضيلتگرايي.

طبقه‌بندي:JEl D6، D79، I32، P4.