درآمدي بر فلسفة اخلاق تجارت با رويكردي اسلامي

سال اول، شماره اول، بهار 1389، ص 7 ـ 31

محمدجواد توكلي*

چكيده

در چند دهه اخير شكل‌گيري جنبش اخلاق كسب و كار و نهضت علمي اخلاق حرفه اي ديدگاه‌هاي دوگانه گراي اخلاق فردي و اجتماعي را به چالش كشيده است. بسياري از متفكران اقتصادي به اين نكته پي برده اند كه بر خلاف تفكرات سنتي در اقتصاد، فشار قانون و همچنين دست نامرئي بازار نمي‌تواند از آسيب‌هاي اخلاقي تجارت جلوگيري كند. در مقابل گسترش اخلاق كسب و كار مي‌تواند با پر كردن خلاء‌هاي قانوني به كاركرد بهتر تجارت كمك نمايد: بر اساس فرضيه مطرح شده در اين مقاله، كه با روش تحليلي مورد بررسي قرار گرفته، اسلام با گذر از رويكرد كاركرد گرايانه صرف به تجارت، اخلاق تجارت را راهكاري براي گسترش فضايل اخلاقي در بازار و جامعه اسلامي قلمداد مي‌كند. توجه به اين رويكرد، مي‌تواند از طرفي منعكس كننده ضرورت مهندسي فرهنگي بازار باشد؛ و از طرف ديگر جهت‌گيري‌هاي سياستي به منظور نهادينه كردن اخلاق اسلامي تجارت را دگرگون نمايد.

كليد واژه‌ها: اخلاق تجارت، اخلاق سودگرايانه، اخلاق ديني، اخلاق حرفه‌اي، آسيب‌هاي اخلاقي تجارت، مهندسي فرهنگي بازار.